NUHU ROA RORO

Re:

2011-12-02T17:51:00.000+01:00

Gentlemen:
http://przedluzanie.home.pl/index721m--.php?vjcID=45

Fri, 2 Dec 2011 17:51:47
______________
"One would think being candy butcher and newsboy from 6 A.M." (c) Jodyne vybudovanэ

AMA "AKU MALUKU ART" New Arrival

2011-04-27T20:05:00.003+02:00

Title: "Tajam Muka Belakang"

-Be prepared at all time-

Description of materials:

Wooden torso is made out of Kaju Susu (milk wood)

Red neck band is in Alifoeroe Red.

The piece of wood is driftwood found at the shores of Ohoira, Kei Kecil in Maluku

The iron tip of a Tombak (spear) is from Maluku.

The white tattoo on the left and the

4 mata bulan's on the chest and 1 in the back symbolized the eyes of a warrior

2010-12-25T13:04:00.001+01:00

MERRY CHRISTMAS AND A HAPPY NEW YEAR TO ALL MY READERS

Stichting Jopas op Winter Pasar Malam van 18 tot 23 December 2010

2010-12-20T01:05:00.004+01:00

Jospan en Karaoke all night long

2010-11-25T15:06:00.004+01:00

Ons huis was al in volle gang toen ik halfslaapwandelend mijn weg zocht naar de veranda. In de ochtend regende het kort en lag Ohoira er weer fris bij. Al gauw werd ik omringd door de nieuwsgierige blikken van de kleintjes en het duurde niet lang of ze lachten me toe en uit! Die kleine aapjes van vorig jaar worden hoe langer hoe brutaler en grappiger. We werden geroepen voor het ontbijt. Nasi goreng, cake, pisang goreng en kasbi goreng. Thee en koffie in ons welbekende Disney naam bekers waar op alle bekers de naam Andreas stond...??

Natuurlijk werd er nagepraat aan tafel en later werden de gesprekken vervolgd op de veranda onder genot van de aangename geur van sigaretten. De wereld Ohoira trekt aan je voorbij. Het was het komen en gaan van schoolkinderen, vis en groenteboeren en iedereen die nieuwsgierig was naar die ohoiranezen uit Vaassen.

De veranda was groot genoeg om ons te accommoderen. Ik bewonderde de creativiteit van Papabongso waarmee hij de veranda decoreerde. Om het hollandsch aspect te benadrukken had ik een schaduwdecoratie vel meegenomen van een hollandsche molen. Instemming knikte Papabongso toen hij mijn decoratie zag en vond het origineel en geweldig. Hij benadrukte ons beiden gevoel voor verfijning en subtiliteit als het gaat om het uiten van kunst. “ Het zit in ons” zegt hij dan vol trots! Die Papabongso toch, hij heeft nog de gele gereedschap etui die ik hem in 2005 heb opgestuurd. Alhoewel bijna “leeg geplunderd” door derden zal hij het nooit wegdoen omdat ik hem dat heeft gegeven. De elektrische decoupeerzaag die ik heb gegeven mag alleen bij hoge uitzondering zijn kast verlaten. Hij is iemand die echt “ djaga barang “ is en kan uren converseren over het feit dat niemand zo zuinig is als hij.

De molen was gauw geplaatst op de muur en vormde een duidelijke herkenning. De andere neven kwamen en vroegen of ik meerdere decoraties had voor hun huizen. Ik heb ze teleur moeten stellen.

De kampong was ondergedompeld in vlaggen en andere versierselen. Ohoira was verdeeld in units en elk unit had hun unit-gebouw. Tijdens de festiviteiten van het 100-jarig bestaan zullen ze fungeren als gast gevers voor de bezoekende kampongs en organisaties. Als unit zijn zij verantwoordelijk voor het eten en drinken en ook als gastgezinnen van de bezoekende gasten en kampongs.

Elk unit was uitbundig versierd en creatief aangepakt ter nagedachtenis van het 100-jarige bestaan. Van wegwerp materiaal werden de mooiste decoraties gemaakt. Een kaars bijvoorbeeld die Api Injil moest verbeelden werd gemaakt van plastic flessen. Een klein waterpompje werd het toevoer van een heuse waterval met megagrote venus schelpen. Een lichtshow sierde weer een andere unit en eenvoudige bamboe stokken geverfd in funky colors sierde de gevel van een andere unit. Niets was teveel en alles was goed, hoe feller hoe mooier.

In aanloop naar de festiviteiten toe werd er elke nacht een unit feestje gehouden. Elke nacht was het de beurt van een unit om een gezellig samenkomst te organiseren. Karaoke en dansen tot de ochtend werd een dagelijks ritueel. We bezochten elk 12 units en danced the night away. Het feest was nog niet begonnen of onze dancing shoes waren al versleten. En niet iedereen van de familie had hun dancing schoes meegenomen. Van freestyle acid jazz rock jive tot jospan, niets bleef ons bespaard. We zongen de longen uit ons lijf op de zelfde karaoke CD van Broery M. en soft rock pop van Scorpions en Micheal learns to Rock dagenlang. Onze vaste fans zaten al geduldig uren in het donker te wachten op ons optreden. Bij onze opkomst hoorde je de gemoederen al ongeduldig te broeien. Omdat het donker was hadden we geen idee hoeveel mensen er om de unit zaten. Toen een neef zijn senter liet schijnen zagen we pas opkomst. Het was net alsof de hele kampong was uitgelopen. Met deze informatie in onze achterhoofd bouwden we onze optredens langzaam af.

Iedereen had een bijdrage in het eeuwfeest op Ohoira en het was al gezellig in de aanloop. Het kon alleen maar beter worden!

Aankomst op Ohoira, masuk Rumah

2010-11-16T13:16:00.004+01:00

In het donker reden we naar Debut alwaar we met de boot de oversteek naar Tetoat zouden vervolgen. Twee boten met passagiers en koffers en andere passagiers.
De oversteek verliep zoals gewoonlijk en aan de overkant wachtte het openbaar vervoer al op ons. Het openbaar vervoer was een aftandse Spacewagon die voor die contreien zijn dienst uitstekend waarnam. Iedereeen en alle baggage kon erin.
Vervolgens reden we langs de overbekende kampungs van Tetoat tot aan de dorpen die Kampung Ohoira dichterbij trokken, Wab en Watngil.
Aan de rand van de perbatasan Ohoira en Watngil, waar Opa Warbal zijn huis had gebouwd, doemde in de verte de welkomst poort op met een spandoek die de 100-jarige viering aankondigde en de entrance van Ohoira markeerde. De auto reed de kampung binnen en blijkbaar was de kampung al op de hoogte van onze aankomst, langs de kant van de weg was het druk. Een estafette loop van kinderen renden al schreeuwend, "mamatua... mamatua Hollan..." een eindje met de Spacewagon mee.
Ter hoogte van de kerk minderde de auto vaart en stopte voor ons huis waar een selecte delegatie ons ( Antoinet) zouden ontvangen. Mamabongso stapte naar voren en liep naar Antoinet en sloot haar warm en stevig in haar smalle gerimpelde armen. Met een schalkse blik naar mij toe liep Papa's zus Tanta Em mij straal voorbij en sloot Antoinet vervolgens in haar armen. Ik liep gewoon naar binnen alsof ik nooit ben weggeweest. Om mij heen zag ik de bekende gezichtjes van Broeri en andere deugnieten die ik vorig jaar nog achterna heb gezeten. Het was druk en gezellig. Iedereen was benieuwd naar de nieuwkomers en de nieuwkomers waren beniewd naar alles vooral ons huis.

De familie was compleet en dat was te merken want je kreeg geen speld tussen de kakafonie van geluid, spraak en beweging. Ik sleepte de koffers naar de slaapkamers en ging daarna naar de koelkast voor een glas gekoeld ijswater. Op de salontafel echter waren al glazen met ABC aangelengd met het koudste ijswater en een schaal met chocolade cake gesitueerd die al op lonkend op ons zat te wachten.
De eettafel was al gedekt met het lekkerste keieese gerechten en nog meer. We gingen met ons allen aan tafel zitten nadat we de kennismaking hebben uitgediept. Ik keek in het rond en zag dat wij, uit Holland, compleet aan tafel in Ohoira, in ons huis zaten. Dit was het en zo heeft het moeten zijn. Dit is de eenvoud van een Rumah Hutan wat Papa en Mama voor ogen hadden, een huis waar wij met ons allen samenkomen. Het was de allereerste keer dat wij als familie in Ohoira aan een gezamelijke maaltijd met onze Keluarga Besar, familie zouden nuttigen.
In het gebed voorafgaande aan de maaltijd werd het door Papabongso ook benadrukt en werd het door een ieder in stilte beaamd.

Deel V / Drie dagen non-stop-travel, eindelijk thuis.

2010-10-31T18:24:00.007+01:00

Onder ons gleden de witte strepen van airstrip Dumatubun in razendtempo onder ons vandaan. Opgelucht namen we adem. De reis is voorbij en binnen enkele ogenblikken ontmoeten we the family. Ondanks de informatie dat we moesten wachten totdat het vliegtuig in zijn geheel tot stilstand is gekomen, deden enkelen alsof de informatie niet voor hun bestemd waren. Daar gingen de handphones en begonnen ze hun baggage uit het compartiment boven hen uit te pakken. Blijkbaar hadden mensen veel haast om naar buiten te gaan en dat terwijl het vliegtuig nog aan het taxieen was.

Het vliegtuig kwam tot stilstand en in een hartslag stonden mensen op en begonnen hun baggage bijelkaar te zoeken en sjouwen als of er buiten de enigste trein stond te wachten om ons naar buiten te loodsen.

De tacktiek in Indonesia om uit te stappen, als je in een groep reist, is je breed maken in het toch al smalle gangpad. Je barricadeert de loopgang terwijl anderen uit je gezelschap de baggage verzameld en voor je uit uitstapt. Oost-keiees-doof voor opmerkingen, al dan niet in behasa ewav, loop je gezamelijk het vliegtuig uit. Dit lukt natuurlijk alleen als het door iedereen snel begrepen wordt. Enkelen uit onze reisgezelschap zijn zo hoffelijk dat ze de helft van de passagiers voor lieten gaan. Met het gevolg dat ze als laatste het vliegtuig uitstapten. Oh well, what the heck...we zijn toch Tuan Rumah!

Met satu voet aan wal zagen we de familie al naar ons zwaaien. Compleet in tenue kwamen we de airport binnen. Met een BIG SMILE, naar vooral Antoinet, werden we begroet. We werden opgehaald door de Boys terwijl the Bosses thuis in Tual Un op ons zaten te wachten. Nog even werden er fotoos op de airport gemaakt samen met onze bonte reisgezelschap en spraken we af in Ohoira.

In Un was het ontvangst comitee al gereed toen we aan kwamen rijden in ons openbaar vervoer kenderaan. Doka was ook in Tual. Na een lang weerzien ging de ontmoeting met de familie gepaard met emotie. Het was te lang geleden maar het voelde als vanouds. Iedereen vond het geweldig dat de familie compleet het 100-jarige bestaan zal vieren. Pau, de vrouw des huizes, had het moeilijk toen ze Antoinet zag en al zwijgend in emotie stonden ze een tijdje in de huiskamer. Pas na een tijdje werden we opgemerkt met een hartelijke lach dat we zowat elk jaar kwamen dus al bijna tot het meubilair behoorde. Wat ook figuurlijk het geval was want het was thuiskomen voor iedereen. Nadat iedereen elkaar hartelijk hadden begroet en ik de kleintjes de stuipen op hun lijf heb gejaagd gingen we buiten zitten en kregen we ijs en ijskoude ABC met verse agar-agar koekjes en cake. Dat was relaxed op adem komen. We konden elkaar alleen maar aankijken en heimelijk elkaar toelachen. Woorden waren op dat moment overbodig. Rondom het huis hoorden we de bekende stemmen. De vrouw van Bung Andi riep al wandelend Selamat Datang vanuit haar huis voordat ze ons hartelijk, met tranen in haar ogen, in haar armen sloot. Het was een krachtig weerzien met de familie.

Het eten stond al klaar en konden we meteen aanschuiven. Menu a-la-carte: nasi, ikan bakar, ayam goreng, terong goreng dgn saos kacang kebun, aroan-sir-sir en embal bubuhuk panas en tjolo-tjolo. Mijn laatste goede maaltijd was tussen Dubai en Jakarta en dat was heel lang geleden. Wat was dit een feestmaal, vooral toen Pau ons weer een glas ijskoud ABC glas aanbood met voor mij extra es batu...GEWELDIG!

De maaltijd ging in etappes en binnen de korste tijd was iedereen voldaan. Ik nam snel nog een douche en was verfrist om naar de Kampung te gaan. Ondertussen was het schemer geworden en we zouden in het donker Kampung aandoen.

Ons vervoer stond al op ons te wachten en namen we afscheid van Tual, maar niet voor lang! Ohoira en de familie stonden op ons te wachten. Het zou het eerste keer dat Antoinet in het huis dat Papa heeft gebouwd zien.

2010-10-16T11:35:00.001+02:00

Deel IV / Majulah Nuhu Roa

s’Nachts reizen heeft alleen maar voordelen. Uitgerust en vol spanning kunnen we de reis naar Ohoira vervolgen. Het lijkt net alsof airports altijd 10 graden warmer is dan elk ander locatie. Van uit drukkend Soekarno Hatta zaten we in een gekoeld vliegtuig cocon way south. Na het standaard 4-dimensionaal uitleg wat te doen bij calamiteiten steeg het vliegtuig naar hogere regionen. Het laatste woord was aan de captain en algauw werd het licht uitgedaan en viel iedereen in een diepe rust. Onder ons gleed Jakarta langzaam voorbij totdat de wolkendek ons helemaal afsloot.

In het vliegtuig werd de stilte af en toe verbroken door een verdwaalde gerochel en liepen enkelen zo onzichtbaar mogelijk naar de kamar kecil (letterlijk klein in dit geval).

We werden wakker door de eerste stralen die ons voorbereidde op onze aankomst op Ambon / airport Pattimura. Fasten your seatbelt sign was switched on en de crew kwam liep langs voor de laatste check-up. We keken mekaar aan en wetende dat Maluku / Ambon binnen handbereik was.

De laatste etappe was begonnen en zullen we al snel met de rest van de familie herenigd worden. Antoinet keek vol spanning naar buiten en daarna weer naar ons. Haar ogen stonden stonden bol van spanning en van de slaap. Het zou voor haar na 14 jaar weer oog in oog staan met familie en kampong. Maar ook met ons huis dat Papa voor ons liet bouwen. Je kan verhalen horen, maquettes bestuderen en beeldmaterialen ondergaan maar je eerste stappen zetten in je huis is een totaal nieuwe ervaring. There’s no escape aan de banden die wij hebben met Maluku / Nuhu Roa, ons base camp Kampong!

Met een smooth landing lag Ambon letterlijk aan onze voeten.

Kota Ambon Ibu Negeri dari Maluku... klinkt melancholisch in mijn hoofd toe we uitstapten. Ik kon me nog mijn eerste kennismaking in 1976 met Ambon herinneren. Nu sta ik weer voor de 8-ste keer op Laha en het gevoel van coming-home gebleven en dat zal ook nooit veranderen. We werden op gewacht door onze vaste begeleider Nehemia Waur en we namen de short-cut naar de vertrekhal. Alles was geregeld en we konden een sigaretje en kopi-teh tot ons nemen. Bung Nehemia zou ons waarschuwen en de baggage checken dat het via de Wings balie met ons naar Tual zou vertrekken. Check-double-check en alles werd OK gegeven. We namen afscheid van onze vliegtuig vrienden die in Ambon achterbleven. Het gezelschap naar Tual /Kei werd groter in het café. Ze moesten stoelen en kopjes bijhalen om iedereen te kunnen accommoderen.

We zouden op de terugweg langer op Ambon blijven en de familie opzoeken met wat cruisin-around-town.

Onze vlucht werd omgeroepen en off-we-go . De metaal detectie poort gaf geen alarmbellen en konden we zonder problemen ons begeven naar de waiting room. De boarding verliep vlot en de laatste strekkende kilometers waren genoteerd. Nog wat foto’s met Hyronimus die vlak voor ons zat en voor allerlaatste keer zal het vliegtuig protocol op deze strekkende air miles worden gedemonstreerd.

Meer dan anderhalf uur vliegen en dan madjulah Nuhu Roa.

2010-09-10T09:16:00.006+02:00

AMA " Aku Maluku Art "

New Arrivals from OHOIRA PRODUCTIONS

Tifa Maluku

Two tifa objects in wood and natural sisal thread used by boat makers.

The tifa on the right has a top lit.

Dujong / Merman

"why fishermen use chicken feather to catch fish"

composition in coconut shell, chicken feathers, red fabric and customized clay.

(not available)

Bunga Ron.

Composition in grass, shell and pearl beads

(not available)

Maluku Tempat Buah / Maluku fruitbowl

Wood

(not available)

Air Mata Tumpah

composition in wood, glass, corrugated metal and shell

(not available)

2010-08-15T13:54:00.003+02:00

Deel III Jakarta Posse

Aangekomen op Jakarta hadden we niet veel tijd want we moesten meteen naar domestic om onze vlucht naar Ambon te halen. We hadden maar anderhalf uur de tijd om onze visa on arrival, koffers van de band te halen, de buka koffer bij de douane te minimaliseren en de rit naar domestic te realiseren om vervolgens alles weer in te checken en de overbagage te regelen. The Emirates service hadden onze bagage al van de band gehaald en apart gelegd. Mijn ID heeft blijkbaar it's magic touch nog niet verloren en konden we meteen zonder oponthoud naar buiten. Omgeven door horden taxi chauffeurs hebben we Sahid gevonden die vriendelijk overkwam en een molukse vriend had. Zegt ook niet alles maar wel een pre! In een zucht waren we op domestic.

Alle bagage uitgeladen en we konden inchecken. In de verte zag Babs 100 Tahun Injil...., de rest van de tekst zat verscholen achter de aanwezige passagiers. Ze dacht nog dat Ohoira waarschijnlijk niet de enigste kampong was die hun 100-jarige Injil vierde dit jaar. Toen de T-shirt zich omdraaide bleek het Anies Jelmaf te zijn die ook op weg was met bestemming Tual / Ohoira was. Hij was met zijn vrouw en kleinzoon hun bagage aan het regelen. In 2001 reisden we ook samen met de boot, Bukit Siguntang, van Jakarta naar Tual om in Ohoira de inzegening van onze nieuwe kerk, Sumber Kasih, mee te maken. Nu negen jaar later komen we mekaar tegen op weg naar onze woma om de 100-jarige viering bij te wonen.

Een weerzien die je nog meer samangat geeft en dat was te merken onder de aanwezigen. Het leek of domestic een stukje Ohoira werd met al die enthousiasme en saamhorigheid. De T-shirt konden we nu volledig zien en lezen. 100 Tahun Injil masuk Ohoira aan de voorkant met een beeltenis van Jezus en aan de achterkant Anak Ohoira bangga wat het zelfde betekent als je trots voelen op Ohoira. Een wederzijds gevoel warmte was onder de aanwezigen te voelen.

Het regelen van de bagage zou onze grootste uitdaging worden. Emiraten geeft 30 kilo per persoon en deze hebben dan ook volledig, tot in de djiku-djiku kecil van onze koffers, benut. Helaas vliegt Emiraten niet naar Tual en moesten we bij Lion Air weer alles inchecken. Merendeels van de passagiers waren op weg naar Tual. We werden aan elkaar voorgesteld en een jongeman bleek in Nederland te hebben gestudeerd in Maastricht. Ik dacht meteen aan mijn gesprek met Ache Roemloes in Vaassen en noemde de naam van zijn vader en achternaam. Bleek degene het degene te zijn over wie we in Vaassen over gehad hebben. Hij had maar een rugzak en bood aan onze kilo's in te checken. Een assistent van een parlementslid uit Kei reisde alleen met een attaché koffer en bood zijn kilo's aan. We kregen van alle kanten de reikende hand toegereikt. Ik regelde nog een korting bovenop met de Lion Air station manager die ook uit Maluku Tenggara kwam en waarmee ik nog in de verte nog een familie link kon weerleggen. Onze koffers gingen door en werden door gecheckt naar Tual via hun dochter onderneming Wings en dat scheelt een hele administratie en gesjouw.

Wij werden onder de beschermende vleugels genomen van onze Woma en dat was te merken. Als anak-anak Ohoira gingen we naar het vliegtuig en konden we de tweede etappe aanvaarden in alle rust.

Toeval bestaat niet als je weg naar de Kampong met deze doel voor ogen. Binnen hebben we nog een T-shirt en een tas gekregen zodat we samen Tual als anak-anak Ohoira bangga aankomen.

Op deze manier je reis in Indonesië te beginnen geeft je een warm gevoel dat met geen pen valt te beschrijven. Toeval, in dit geval bestaat toeval niet. Onze Woma neemt ons bij de hand en neemt ons naar huis.

2010-08-12T09:32:00.013+02:00

AKU MALUKU ART

AMA Collection

OHOIRAPRODUCTIONS

PARANG SALAWAKU

Bamboe en hout op metalen staander.

(not available )

TJENKEH XXL OBJECT

KRUIDNAGEL

Opgebouwd uit natuurlijk materiaal.

Kalebas vrucht uit Liberia, kulit jeruk-bali uit Ohoira en kersenhout uit Nederland.

Deel II, Dusseldorf-Dubai-Jakarta

2010-08-11T19:30:00.009+02:00

Vlucht naar Jakarta

Relaxed begonnen we vanuit Dusseldorf de reis naar Dubai waar we een kleine 4 uurtjes moesten wachten op onze vlucht naar Jakarta.

Emirates vlucht Dusseldorf-Dubai was niet riant voorzien van beenruimte. We hadden op internet al onze seats gereserveerd. Gelukkig strategisch binnen het bereik van vlucht- en sanitaire routes. Het hele proces van het luchtmasker werd on screen gepresenteerd met een vriendelijke smile. Met weemoed denk je terug aan de handmatige instructies van de crew. Gelukkig waren er nog de binnenlandse vluchten van Jakarta naar Ambon en Tual. Daar word je aan boord met Aziatische elegantie vakkundig geïnstrueerd hoe te inhaleren in sterk verouderde luchtmaskers uit de vorige eeuw. Waar met vloeiende hand bewegingen en een aziatisch smile hoe te begeven, in geval van nood, naar de vluchtroutes. Realiteit: de crew verschanst zich in de cockpit en wordt je niet voorbereid op een crash. Trust me I’ve been there.

Bij de Emiraten is er een camera geplaatst op het landingsgestel en het gaf een beeld van landingsbaan bij het opstijgen en landen. Heel interessant toch hoe de witte banen onder je vandaan vliegen. De crew is internationaal en kon in je eigen taal en met verschillende nationaliteiten communiceren.

Wat betreft de in flight catering, Pepsi Cola en andere softdrink waren volop verkrijgbaar en ze waren scheutig bij het schenken. De jus d’orange kreeg je in kleine plastic containertjes. Het openen vereist enige tactieken anders krijg je een orange splash over je heen. Het eten was voor alle vier op Aziatisch vegetarisch gemenueerd en werd altijd als eerste geserveerd voor het hele vliegtuig. Ondertussen was mijn zus, na 14 jaar weer pulang Kampung, druk in de weer om foto’s c.q indrukken te maken van onze eerste etappe. Heb de foto trouwens nog niet gezien.

De nacht in vliegen heeft zijn voordelen. Alhoewel de nieuwste films te zien waren op je touch screen had ik geen zin om een filmpje te bekijken. I-pod aan en oogjes toe, No problem. Af en toe kijk je hoe de vlucht verloopt en hoeveel hours to destination nog te gaan. De stewardessen maakten je af en toe wakker voor het eten en voor de tussen door snacks en drinks.

Ochtends wakker worden met aan je linkerkant de sunset. Ontbijten in je stoel, waar je de vorige nacht in een onmogelijke kronkel hebt geslapen. Gelukkig verliep de vlucht naar de hoofdstad van de Arabische Emiraten vlot.

Dubai vliegveld is ruim opgezet. Van vliegtuig naar Airport is kwartiertje met de airport bus. Van ver doemde de modernistisch airport met islam kenmerken op. Een mooi vliegveld maar afstanden waren erg groot tussen check-in-points en duty free shops. Schiphol is modern en logistiek een verademing. Gezellig ook. Dubai heeft wel de goedkoopste sigaretten, een dwarsstraat, John Player Special 3 sloffen voor 20 euro! Een large beker fresh orange juice is maar 5 euro. Maar het allerbeste service voor de traveler is de wireless internet access en oplaad punten voor je mobiel dicht vlak bij de lazy chairs.

In het kader van het demotiveren van rokers moest men ellenlang lopen wil je in een hokje van 2 bij 4 meter met 20 andere mede paffers roken. Pure zelfmoord en niet aan te raden. Voor de diehards onder ons, het is vlak bij Gate 125.

Een Burger King gegeten in Dubai en met je Powerbook naast je e-mailen. Zo kom je de 4 uurtjes wel door. Af en toe je omgeving bekijken merk je op dat er veel Aziaten, vooral uit de Filippijnen, in Dubai werken. In een gesprek met een van de airport employee kwam ik te weten dat het hard werken is voor een habbekrats. De grootste inkomen is eigenlijk de fooi die de reizigers hen af en toe toe stoppen.

Vier uurtjes vlogen voor bij en kwamen we terecht in een ruime boeing 747 van de Emiraten. Onder ons trekt Dubai stilletjes van ons vandaan. Doordat de vliegtuig niet volledig bezet is konden we riant vier stoelen tot ons beschikking krijgen. Niet iedereen van onze bonte reisgezelschap maakte daar gebruik van met als gevolg dat je niet uitgerust de vliegtuig uitstapt.

Ook de strek Emiraten en Indonesia verliep vlot met de nieuwste Inflight Entertainment. Lekker relaxed gekeken naar Shrek III, Johnny Depp in Wonderland en andere films die nog in Nederland moeten uitkomen.

We kwamen tegen middernacht in Jakarta aan.

Op naar 100 Tahun Injil masuk Ohoira Deel I

2010-08-03T10:50:00.022+02:00

Van Vaassen naar Dusseldorf.

Mei 2010, Ohoira is in afwachting op het 100-jarige viering van het Christelijke geloof. Wij, de hele familie, zullen getuigen zijn van deze 100-jarige viering. De eerste groep vertrok al eind April en de tweede groep de eerste week van Mei. Rombongan jang terakhir hebben onze tickets in Nederland al geregeld en zouden via Dusseldorf / Germany reizen. We hadden een geluk met onze tickets. Het was het juiste moment om te beslissen en te boeken. De voorbereiding vond plaats in Hazelaarhof onder het toeziend oog van de Two Sisters. Een precisie werk waar bij menig CIA operation wel een puntje aan kon zuigen. Het was toeslaan op het juiste moment. Met een vingervlugge handeling op de keyboard werd de eerste, tweede, derde en vierde etappe van onze reis accuraat bevestigd. We vlogen met Emirates via Dubai naar Jakarta. Vier draaiboeken met online tickets, frequent flyers numbers en checklist werden uitgedraaid. Een reisschema van Vaassen via Arnhem / Wolfheze naar Flughaven Dusseldorf werd uitgedokterd en medegedeeld tijdens een allerlaatste briefing .

De dag voor vertrek sprak ik nog met Ache Roemloes, hij kwam nog eventjes langs. Ons gesprek ging natuurlijk over, hoe kan het ook anders, Kei en ons geplande reis. We wisselden onze kampong / Kei ervaringen uit. Hij noemde ook een keiees student die in Nederland / Maastricht studeerde. Hij was een zoon van een angotta DPRD / parlementslid van Maluku Tenggara. Gastvrij en open voor saudara, zoals de familie Roemloes was, werd er over en weer contact gelegd met de student. Waarschijnlijk was deze student weer teruggekeerd naar Jakarta waar hij momenteel zijn studie vervolgde.

De reis kon niet snel beginnen. Aangekomen op station in Arnhem sprak een Hollander die met een Molukse is getrouwd ons aan. Hij herkende de Molukse bedrijvigheid als men naar Maluku op vakantie gaat. Hij kwam net terug uit Ceram. Hij sprak over familie en vriendschap en alle aanverwante onderwerpen die Molukkers en aangetrouwde Maluku minded onder elkaar van nature aanvoelen. We begonnen al zachtjes in een vakantie stemming te raken.

Arnhem treinstation was een beproeving voor 4 koffers, 4 handbagages, 4 rugzakken en 2 laptops met de bijbehorende 4 mensen. Route naar perron Internationaal: omhoog, naar de lift, in de lift, uit de lift, eindje lopen naar de lift, in de lift, uit de lift, wachten, eindje lopen met de koffer omkijken waar blijft de rest van de helft... ?? Arnhem noemt zichzelf internationaal maar heeft geen karretjes voor koffers etc. Als het maar geen trend wordt voor de rest van de reis.

Uiteindelijk was de dream team compleet en kondigde de trein zich al van ver aan. Alles in de Kereta Api met de hulp van Herr Konducteur. Immer Gerade aus was heerlijk in de trein met het gevolg dat we Immer Gerade aus een overstap Duisburg misten waar wir Nicht Aus gingen en zo op Dusseldorf Hauptbahnhof belanden. Daar werd de "Dream On Team" ongemerkt gesplitst in 2 etappes in 2 verschillende treinen naar de Flughaven. De reis begon al heftig, geheel met slapstick elementen die niet zouden misstaan in een Marx Brothers film.

Dusseldorf Flughaven, NA ENTLICH! Het kostte mij een tijdje voordat ik compleet ZEN was met mijn omgeving. Maar een sigaretje completeerde het proces en onze bekal dari rumah, kadetjes met kaas, voorspoedigde the finalazation.

Gelukkig was het inchecken bij de balie van the Emirates anders! Herr incheckbalie zat ongestoord en niet echt vriendelijk achter de counter. Oogcontact was kort maar niet hevig. Hij vroeg: Passport bitte! Met enige gereserveerdheid overhandigde ik hem onze paspoorten. Möchten Sie auch unsere ticket numbers (numbers met een engels accent) haben. Nicht nötig...zwijg... ik kijk achterom...zwijg... Wo sind ihre bagage... en tickerdetick verder op zijn computer? Wieviel?? Ik wijs ze aan en zei kort vier! Met een Allo Allo accent zei hij: "Putz tzem on thze band wan by wan". Dus ik putz thze one by one on the band. Ik zag de kilo's voorbij vliegen en thze Herr Flick auch. Kort daarna, " thzese are zyor labels and zyor ticketsss andz I wishz zyou a pleasentz zjourney, zank you for Flying Emiratezz". Nextttt...

Ons meer dan 120 kilo bagage verdween, als een klontje roomboter in een superhete koekenpan, op de bagage band naar het vliegtuig en off we go. De tweede etappe kon beginnen!

2010-07-27T17:50:00.014+02:00

New at AMA Collection 2010 "Aku Maluku Art" Collection

OHOIRA PRODUCTIONS

De nieuwe AMA collection 2010 is op 31 July te bezichtigen in Cappele a/d IJssel tijdens de vrouwenmiddag van de PIKIM.

thema:

Vier generaties Molukse vrouwen in Nederland

Ondernemende vrouwen die een inspiratiebron vormen voor anderen

Kebudajaan Orang Perempuan Maluku.

Locatie Bethel Kerk van 12.00 tot 17.00

Gevarieerd progamma met Kunst, Cultuur en Molukse handvaardigheid omlijst met muziek. Lezing en diverse workshops over de Molukse klederdracht.

Ibu Kain Kebaya is not available anymore

New:

Martha Christina Tiahahu / Ina Lesia Tiahahu

Object in glass box , 20 cm hoog

New: Tjenkeh in Blue

(not available)

Tjenkeh in Red is not available anymore

Ibu Kain Kebaya in Red is not available anymore

Alifoeroe with Blue Tifa is not available anymore

Three bamboo boxes with Tjenkeh and Pala lit.

(not available)

Parang Salawaku Maluku Object

(not available)

is not available anymore

Title: "Apa datang dari muka djangan Undure" is not available anymore

"Mama ke Pasar" doll with Tjenkeh, Kenari and Kaju Manis

"Martha Christina / Ina Lesia di atas karang" doll

The real statue is situated in Ambon at Karang Panjang

Maluku Beta Pulang - SAGERU

2010-06-30T02:45:00.000+02:00

Jakarta, Maluku en Nuhu Roa Roro part VIII

2010-03-04T03:13:00.012+01:00

Ohoira vanuit de zee

Papa’s kampung lag er stralend bij en er waren geen veranderingen die het aanzicht van Ohoira drastisch veranderde. De kampung had van de PEMDA/PAM een water leiding stelsel toegewezen gekregen op verschillende strategische punten. Grote blauwe reservoirs waar een pijpleiding circuit was aangesloten die water van Wer-it-nem (drinkwater bron) naar de Ohoira bracht. De waterreservoir punten waren voorzien van kranen waaruit de omwonenden water uit kon tappen. Elk waterreservoir had zijn eigen watercommisie die verantwoordelijk was voor onderhoud en hygiene. Een waterstelsel die werkt mits er geen storende factor/-en klink in de kabel gooiden. In dit geval een doorgezaagde waterleiding die de toevoer naar Ohoira saboteerde. Of de pijpleidingen boven of onder de grond liggen, maakt niets uit! De PEMDA is bezig deze te onderzoeken en te herstellen.

water reservoirs

Papa had, toen hij aan ons huis werkte, al te kennen gegeven dat er een waterput moest komen binnen het terrein van ons huis. Papa en mama bongso worden ook een dagje ouder en een waterput binnen hand bereik kwam ten goede aan ons allemaal. In 2009 was het eindelijk zover. Na twee locaties om het huis te hebben onderzocht was de derde een schot in de roos. Aangezien ons huis op het hoogstgelegen gedeelte van Ohoira staat was het diep graven. Toen ik die avond in Ohoira aankwam heeft Papabongso mij laten drinken uit de put en vroeg wat ik ervan vond. Het was al goed drinkbaar 14 meter diepte. Uiteindelijk werd het een put van meer dan 20 meter diep met koel en helder water door koraal gefilteerd. Een aangetrouwde neef uit Ohoideer die een expert was in graven en klimmen heeft de resterende 6 meter binnen 24 uur gerealiseerd. We hebben een electrisch gedreven waterpomp gekocht zodat je het water kan halen zonder dat je handmatig met een katrol het water naar boven trekt.

Water uit de kraan zijn we hier in Nederland gewend. Op de kampung is je eigen waterput met pomp een grote last minder. Het vergt onderhoud en bescherming maar daar zorgt Papabongso wel voor. Nu is het water tappen in plaats van water halen. Ondanks het feit dat het makkelijk is heeft Caka, onze neef en buurman, een grote waterbak gebouwd om regen water op te vangen en te gebruiken voor onder andere de planten mee te besproeien. Hij is een echt natuurmens die het hemelse water niet verloren laat gaan en weer gebruikt voor de natuur. Het ecologisch verantwoord gebruiken van de aarde is zijn tweede natuur.

waterput nog handmatig

Jakarta, Maluku en Nuhu Roa Roro part VII

2010-03-04T02:53:00.011+01:00

kleine Babs met moeder

Ohoira, de nacht van aankomst werd laat en s’ochtends was het weer vroeg dag. De familie kwamen ons welkom begroeten. Tanta Em, papa’s zus, was niets veranderd hartelijk emotioneel zoals altijd. De gezinnen van neven en nichten kwamen voltallig op visite. De kleintjes keken je argwanend aan met een niet te onderdrukkend nieuwsgierigheid. Hun ogen spraken vrolijke boekdelen en als je iets vraagt verdwijnen ze pijlsnel achter de rokken van hun moeders.

Chantika achter het gordijn

Broeri, genoemd naar de Molukse crooner Broeri Marantika, is een driejarig branie schopper die net doet alsof hij helemaal niet bang is. Met een quasi verlegen blik kwam hij steeds dichterbij geschuifeld, aangemoedigd door zijn opruiende zussen, neefjes en nichtjes, om zijn nieuwe “familie” te inspecteren. Keer op keer liet hij een schrille korte kreet horen en rende aprubt vergenoegd weg. Zijn manier van kennismaken herhaalde zich de hele ochtend totdat ik keihard terugschreeuwde en hij schrok van mijn verbale tegenaanval. Hij rende overstuur weg om bij zijn moeder de schrik droog te huilen. Deze voorval werd lachend gadegeslagen door de familie.

Het duurde niet lang of hij zocht weer toenadering. Het kwam allemaal weer goed terecht en zijn korte schrille schreewen werden gelukkig afgewisseld met het liedje “Potong bebek angsa masuk di kuali, nona minta dansa, dansa empat kali. Sorong ke kiri, sorong ke kana tralal lala lala.....” met een ingewikkelde breakdance ala sungai Warwut. Want muziek en dansen vind hij leuk vooral als er iets tegen overstaat.

Broeri met vader

Broeri's moeder met ketupat

Het gevoel om in je eigen huis te wonen is toch heel anders. De familie voelde zich vrij om in en uit te lopen en de keuken werd streng geregeerd door onze nichten. Verse vis werd gevangen door Ben Oni, Daun papaya en terong kwamen vers van de tuinen van Papa’s broertje. Verse air kelapa werd in grote getale geplukt voor dat er sasi kelapa, een pluk verbod, op ging rusten. Behalve het fruit seizoen was nog niet zover. Dus geen ananas, mango’s en andere vruchten behalve de grote jeruk Bali uit eigen tuin en jeruk nipis waren binnen handbereik. Soms kochten we tahu en andere groentes van de ojek tukang sayur die regelmatig langs ons huis kwam. Een variatie van lokale gerechten die dagelijks uit de keuken kwam zoals ketupat, aroan-sir-sir en warme enbal bubuhuk en ikan bakar waren traktaties voor ons. En de tussendoortjes waren fris en vers maar vooral erg lekker.

Van ontbijt tot avondeten iedereen kon gezellig aanschuiven en samen eten.

OneWorld.nl artikel : "Papoea's vragen dialoog met Jakarta"

2010-02-19T19:30:00.011+01:00

"Papoea's vragen dialoog met Jakarta"

http://www.oneworld.nl/Nieuws/Actueel/article/24509/

Pater John Djonga heeft de (enigste) prestigieuze Indonesische Human Rights Award, Yap Thiam Hien Award 2009, ontvangen voor zijn werk op gebied van mensenrechten in Papua. Op 17 Februari was hij in Nederland. Tijdens een bijeenkomst georganiseerd door Peace Brigades International ism. Amnesty International waren verschillende NGO's en belangstellenden aanwezig. Samen met Amnesty International had ik de eer om te mogen fungeren als zijn tolk in zijn betoog voor de mensenrechten schendingen in Papua. Verhaal van een bewogen man!

Jakarta, Maluku en Nuhu Roa Roro part VI

2010-02-15T15:51:00.028+01:00

We hebben onze dag in Tual goed besteedt. Het kopen van de gebruikelijke koffie, thee, gula, terigu en de verdere boodschappelijst bij onze vaste winkel was een gebruikelijk ritueel bij elk aankomst in Tual.

Religie: Islam, Christen, Hindoe, Katholiek en Boedhisme

s’Ochtends was ik samen met Rina naar een kinderdagverblijf geweest waar zij vroeger stage heeft gelopen. Het is een totaal ander systeem dan in Nederland. Het speelgoed was voornamelijk van hout en in allerlei vormen gezaagd en in elkaar gezet.

De kinderen waren geüniformeerd en hadden ieder een eigen taak voor de dag. Het werd netjes bijgehouden op hun taken prikbordboom. Je kon zien dat ze graag naar school gingen ookal was het lesmatriaal verouderd en stuk. De leiding was proffesioneel maar kampte met vele gebreken. Een aangename bezoek waar ik heel veel van kan leren vooral met het oog op het kinderdagverblijf in Ohoira.

Houten speelgoed over communicatie

vormen onderscheiden door te voelen (raba)

Tual is veel veranderd sinds ik vier jaar geleden ben geweest en toch blijft het een aangename stad. Er zijn twee internet cafe’s die het goed doen. Èèn daarvan is Kimson. Voor 6000 IDR (minder dan 50 € cent) kan je een uur internetten en snel.

Een hele vooruitgang is wel de supermarket GOTA. Hier kan je van alles verkrijgen. Van een grote diepvrieskip voor 36.000 IDR ( ongeveer 2,80 €) tot flat screen televisies. Grote winkel oppervlakte, verdieping met kleding, winkelwagentjes zonder muntjes en nog net geen lift naar boven . In elk gangpad staan twee medewerkers, de winkel telt 12 gangpaden aan elke kant. Moeilijke vragen over stock moet je bij de manager zijn maar medewerkers weten precies wat waar te vinden is. Airco met de deuren wagen wijd open en in de toekomst komt in het voorste gedeelte een kinderparadijs en KFC. Binnen fotoos maken en binnen roken is verboden, ookal zit je neef bij de security/ SATPAM. Kimson en Gota zijn elkaars buren, zal mijn niet verbazen als beide zaken van dezelfde eigenaar is.

Tual stad is opgeknapt en meer geregeld dan vroeger. Er zijn zelfs stoplichten die daarwerkelijk werken. Markt locatie is groter en netter en er is volop groenten, vis en andere etenswaren te krijgen. Langs De markt zijn veel kleine cafeetjes, eet tentjes en standjes waar ze de nieuwste mobile phones naast Broeri Marantika VCD’s verkopen.

Hoewel de Sasi Jembatan in Tual al is opgeheven, was de demonstratie op Laha Ambon nog in volle gang. Met het gevolg dat onze resterende koffers op zich liet wachten. Geduld is een schone zaak vooral als je moet wachten.

Dian darat by night

Tegen de avond gingen twee auto’s van het vliegveld richting Debut waar we over moesten stappen om met de boot naar Tetoat richting Ohoira, onze eindbestemming , te vertrekken. In een volgeladen boot gingen we de overtocht in het donker aan. Gelukkig duurde het maar tien minuten maar in het donker is het toch andere koek. Alles verliep zoals gepland en het is wachten op het openbaar vervoer vanuit Ohoira.

Het blijft een avontuurlijke reis en met een nieuw pakje Sempoerna Mild is het relaxed wachten op vervoer. Wat hadden wij veel baggage!

De auto van de Camat kwam en we konden onze allerlaatste stretch tekenen. Ohoira here we datang lagi... Een ontvangst in het donker was weer een andere ervaring vooral als je je eigen huis binnen stapt na vier jaar. Het gevoel van thuiskomen is gebleven en om Mamabongso te zien en de kleintjes, slapen in je eigen slaapkamer is gewoon zoals vanouds. Eerst eten die al op ons stond te wachten en dan douchen, familie en uiteindelijk slapen. Morgen is het wakker worden in Ohoira!

Kei in Toerisme

2010-02-14T22:35:00.058+01:00

Kei eilanden wordt beschreven in de Periplus edities als één van de laatste plekken van ongerept natuur. Wie aan de Kei eilanden denkt, denkt automatisch aan Pasir Panjang oftewel Ngur Bloat, waar het strand aan voelt als meel en aan Warbal en Waha eilanden omgeven door blauwe zee in vele gradaties. Ngoer Tawoer waar pelikanen neerstrijken en rust nemen op het land engte die de open zee afschermt van rustige wateren. Kei heeft vele gezichten die het eilanden groep een variatie aan toeristische locaties geeft. Er zijn 12 locaties die door de lokale administratie werd aangewezen als toeristische trekpleisters in 2009.

In vogelvlucht door de toeristische locaties in Kei.

Bukit Masbait, meer dan een religieuze ontmoetingspunt.

De hoogste top op Kei Kecil is Bukit Masbait gesitueerd in Galanit. Op dit hoogste punt is een Christus monument geplaatst op een aardbol die Christus als koning symboliseert. Het monument is geplaatst op een pilaar van 10 meter hoog. Het Christus monument roteert in alle windrichtingen en zijn gezicht kijkt uit over heel Kei en waakt daarmee over de gehele populatie. De locatie wordt merendeels bezocht door de katholieken en vooral tijdens christelijke dagen zoals Pasen en Pinksteren. Laatste tijd wordt het ook vaak bezocht door andere bezoekers die niet alleen voor het monument komen maar ook voor het uitzicht. Op dit punt namelijk heb je een mooi uitzicht op de baai van Galanit en een panoramisch uitzicht op Tual. Bukit Masbait is met openbaar vervoer te bereiken van uit Tual. Een rit van 15 minuten brengt je tot aan de voet en moet verder lopend worden afgelegd.

Banda Eli, stukje Banda op Kei.

Banda Eli is gesitueerd in het Noordoosten van Kei Besar en is binnen vier uur bereikbaar met een motor schip vanuit Tual. De bewoners komen oorspronkelijk van de Banda Eilanden. Onder het schrikbewind van Jan Pieterzn Coen zijn de inwoners in 1621 uit Banda gevlucht en uitgeweken naar Kei. De populatie van Banda Eli hebben nog steeds hun eigen dialect en hebben nog hun eigen traditionele zang en dans behouden. Banda Eli is het centrum van handgemaakte vaatwerk en van zilverwerk. Vlakbij Banda Eli ligt het dorpje Haar met zijn mooie strand arrangement en op Gunung Ar kan je de fort bekijken en de oude dorpen in de omgeving.

Disuk, Strand en Orchideeën.

Op 18 km afstand van Tual stad ligt Disuk in Kecematan Kei Kecil Timur. Na ongeveer een half uurtje met openbaar vervoer kom je op de voorgenoemde locatie. Er zijn mogelijkheden om zelf te vissen of laten vissen en ze daarna te roosteren. Met een traditionele menu is Ikan Bakar a la Disuk met de Keieese gerechten zoals Enbal Bubuhuk een must. Het restaurant is gebouwd op palen. Niet alleen kan je onder het eten genieten van het panoramisch uitzicht over zee, maar mocht je van bloemen houden dan is de orchideeën tuin een welkome afwisseling. Een plek bij uitstek om rustig aan te doen en te genieten aan het strand of op het water.

Air Baluruk een stukje ongerept natuur.

Een zoetwater waterval nabij de strand is een natuurlijke reclame voor deze nog onbekende toeristische trekpleister. Gelegen vlakbij Kampong Tamangil Nuhuteen in het Zuiden van Kei Besar blijft het een unieke ontmoeting van zoet en zee water. Men vangt nog volgens traditionele wijze vis. In het weekend is er een mogelijkheid om gebruik te maken van transport via zee vanuit Tual of vanuit Elat, hoofdstad van Kei Besar.

Tanimbar Kei
Op drie uur afstand met een motor boot ligt het eiland Tanimbar Kei in Kei Kecil. De Kampong is gebouwd boven op rotsen die soms wel op 10 tot 15 meter hoogte gelegen is. Deze is bereikbaar met een houten trap. De architectuur van sommige huizen zijn nog volgens de traditionele bouw. Jaarlijks wordt er omstreeks April, Mei de traditionele Tate-è gehouden waarbij men God en Voorvaderen vragen om de oogst op land en de visvangst te zegenen.

Daftel met aparte rotsformaties.

Het strand bij Kampong Daftel is bekend om zijn aparte rotsformaties die je ook bij Tanah Lot in Bali vindt. Deze rots formaties zijn het gevolg van een natuurlijk strand proces. De Nyiur bomen dragen bij in het natuurlijke omgeving van de Daftel strand. Men kan deze locatie het snelst bereiken via zee. Vanuit Tual is het 45 minuten met een motor boot. en natuurlijk kan men in Elat ook voor zee transport verzorgen. Daftel ligt in Kecamatan Kei Besar.

Goa Hawang met zijn legende.

Bij Letvuan op Kei Kecil is een zoetwater grot te vinden genaamd Goa Hawang. Het lijkt net op een baai vooral wanneer de zon erop schijnt en de stralen je tegemoet komen. In de grot zijn twee rotsformaties die lijken op twee honden en een man met een speer. Volgens de plaatselijke legende ging een jongeman uit het dorp met zijn honden op jacht en volgde een wild zwijn de grot in. Het wildzwijn echter vond hij niet. Moe en dorstig dronk hij en zijn honden van het water. Het water smaakte bitter, ondoordacht vervloekte hij het water en veranderde plots in steen. Al hoewel Hawang in het Keiees een boosaardige betekenis draagt heeft de plek een rustgevende uitstraling.

Elomel met zicht op pulau Batu Kapal.

Het strand van Elomel is makkelijk te bereiken. Alleen op 8 km afstand van Tual is de uitzicht op pulau Batu Kapal een must. Naast de Ikan Bakar en het mooie uitzicht kan je Ikan Pari en Ikan Napoleon observeren. Een birdwatch geeft weer een andere kant van de Keieese Fauna weer. Met alleen maar 10 minuten met openbaar vervoer is het de moeite waard voor een korte stop.

Ohoidertawun met zijn rotsschilderingen.

Een interessante locatie als rustplaats met een homestay faciliteit. De homestay is opgebouwd uit lokale natuurlijke materialen. Vloer en wanden zijn van bamboe en het dak is gemaakt van sago bladeren ook wel atap genoemd. Er is een café waar men een koud frisdrank kan nuttigen of andere eenvoudige dorstlessers.

Van het strand kan men mysterieuze rotsschilderingen bekijken met symbolische tekens. Het stelt mensen, dieren, zon en boten voor. De plaatselijke bewoners weten niet wat het betekent of wie deze heeft op getekend. Er is ook een sacrale grot, Gua Vid Nit te vinden in de buurt met dezelfde rotsschilderingen.

Ohoiren

Aan deze lijst van officiële locaties uitgezocht door de PEMDA wil ik toch een plek toevoegen die internationaal de aandacht heeft gekregen door zijn cultureel historisch locatie in de lokale legende. Maar ook doordat de lederzeeschildpad, Tabob, door ondermeer mannen uit Ohoiren volgens de traditionele overdracht mag worden gevangen. Een groep Amerikaanse wetenschappers, in samenwerking met WNF, hebben hier een Rumah Tabob neer gezet waar informatie over de lederzeeschildpad werd gegeven. Ten tijden van de onderzoek werden vanuit deze huis op palen berichten verzonden over de route van de Tabob in de Keieese wateren. Maar ook over de traditionele visvangst op de Tabob waarbij er volgens een rite een ontmoeting met de Tabob wordt bewerkstelligt. De onderzoek team heeft de “homestay en onderzoek locatie” gedoneerd aan de Kampung Ohoiren in de hoop dat het een informatie punt zal blijven om de bewoners en derden te blijven informeren over de Tabob. Een locatie die met het oog op behoud van culturele overdracht in stand en de overlevingskans van de Tabob te garanderen.

Alle plekken hierboven genoemd zijn plekken waarbij toestemming gevraagd moet worden tenzij het anders is vermeld. Sommige locaties zijn verbonden aan een lokale legende en dient met gepast respect behandeld te worden. Vraag daarom eerst informatie aan het plaatselijke dorpshoofd, kepala adat of dorpsbewoners. Onder begeleiding van een lokale gids kan men veel meer informatie verkrijgen dan hier boven staat beschreven.

Er zijn nog meer plekken op Kei die de moeite waard is om te onderzoeken en te bezoeken.

Jakarta, Maluku en Nuhu Roa Roro part V

2010-02-14T09:57:00.023+01:00

Sasi Jembatan, Bezetting van de brug bij Watdek, Tual

Kepulauan Kei waar Larwul Ngabal standhield naast het nationale rechtspraak, ondersteunde deze vanuit het adat perspectief, kwam in Oktober 2009 sterk onder vuur te liggen. In Oktober 2009 zou, als er geen tegenstand werd geboden, een nieuwe constructie worden opgelegd door de centrale regering in Jakarta. Een constructie die het algehele adatrecht systeem zou vervangen waardoor de Keieese adat in één handeling tot toekomstig verleden tijd zou gaan behoren. Tegen de nationale verkiezingen en de lokale DPRD verkiezingen aan werd het idee vanuit de centrale regering in Jakarta om, met toestemming van de Raja’s dari seluruh Kei, een Raja boven alle Raja’s aan te stellen.

Een zakenman uit Jakarta van chinese komaf, David C., werd als kandidaat geopperd om deze rol te vervullen. Deze David C. had geen enkele band met Kei of met het Keieese cultuur. Wat zijn achtergrond is valt ter discussie. De geruchten gaan dat hij een goede bekende was van de Suharto Clan en nauw bevriend is met Tommy S. (de zoon van). De naam Tommy W. een zakenman uit Jakarta die banden schijnt te hebben met de indo cosa nostra is schijnt ook geen onbekende voor David C. Kortom een figuur met vele duistere kanten. Hij werd als een verloren zoon in Tual onthaald. Spandoeken verwelkomen zijn aanwezigheid in de hoofdstedelijke straten. Om toch “respect” te tonen voor het Keieese adatrecht werd een schijn vertoning op gang gebracht en moet hij democratisch gekozen worden als Raja di atas Raja’s door de Keieese Raja's. Een leeg gebaar aangezien een Raja di atas Raja's zoals David C. , zijn eigen zakelijke belangen voorop stelt en niet het algemeen belang dat ten goede komt van Kei en de populatie. Als Raja di atas Raja's heeft hij namelijk het laatste woord. Vooral nu de eilandengroep een snelle ontwikkeling doormaakt qua politiek, educatiemogelijkheden, sociaal economisch (agar-agar productie, parel kwekerijen ) maar vooral de strategische ligging die versterkt wordt door een nieuwe en grotere haven. Met name op gebied van toeristische mogelijkheden / parawisata heeft Kei grote potentie om uit te groeien tot een van de speerpunten in de Molukken. Investeerders, gesteund door deze opgelegde constructie, kunnen Tuan Tanah's dwingen hun tribal grounds, al dan niet vrijwillig, op te geven voor posh hotels en luxe onbetaalbare resorts. De lokale populatie zullen voor de mindere banen worden ingezet terwijl managers posities van buiten Maluku zullen worden aangetrokken. Een transmigratie van personeel die een economische stagnatie veroorzaakt waarbij de lokale populatie aan het kortste eind trekt. Een bekend proces die al veelvuldig, met succes, in andere delen van RI is toegepast. Niet alleen Kei zal door deze systeem Kei-hard worden geraakt maar er zal een tendens worden gezet waarbij ook andere delen van de Zuid-Oost Molukken / Maluku Tenggara economische hinder zal ondervinden.

Om zijn stemmen te garanderen werd, in het proces om zijn benoeming kracht bij te zetten, elk stem een auto genaamd Avanza beloofd. Deze Avanza was een status symbool en er waren weinig die een Avanza konden permiteren. Een beloning dat veel weg heeft van steekpenningen om zijn positie te garanderen. Alle Raja’s gaven hun stem voor David C., behalve vier Raja’s kozen niet voor hem. Zij waarschuwden Kei voor het verlies van Larwul Ngabal en met alle gevolgen vandien. Het verdwijnen van de individualist, die door de adatrecht gerespecteerd wordt, stond in het geding.

Gesteund door studenten, die masaal opkwam, werd de economische ader van Kei dagen en nachten lang bezet gehouden. De studenten willen niet alleen met deze actie de schijnvertoning van David C. cq. Jakarta aan banden leggen. Door onderling contact met de studenten in Ambon willen ze ook protesteren tegen SBY, hij had namelijk een ministerszetel beloofd aan de autonome Molukse Provincie, mocht hij herkozen worden in de verkiezingen van 2009. Op dat zelfde moment werd op Ambon Airport Laha door studenten gedemonstreerd waarbij de vluchten aan de grond werden gehouden. Beide acties werden serieus opgemerkt door Jakarta.

De vier Raja’s en de studenten hebben uiteindelijk weten voorkomen, middels het plat leggen van de economie, dat er geen Raja di atas Raja’s werd aangesteld. David C. werd die avond van onze aankomst in Tual door AURI naar Jakarta gebracht. Zijn aanwezigheid in Kei werd onhoudbaar en zijn veiligheid kon niet gegarandeerd worden. De brug werd die avond nog vrij gegeven. De Raja’s die voor hem hadden gekozen kregen geen Avanza maar hun geloofwaardigheid als Raja word tegenwoordig op een goudschaaltje gewogen. Deze actie was een teken dat Jakarta geen voet tussen Kei en Larwul Ngabal krijgt. Des te meer nu het duidelijk is dat het handhaven van Larwul Ngabal onder de bevolking nog steeds een krachtig stem heeft en dat de huidige generatie bereid is om ervoor te vechten.

All images are protected by law. OHOIRA PRODUCTIONS ©

Jakarta, Maluku en Nuhu Roa Roro part IV

2010-02-11T17:38:00.020+01:00

De laatste etappe van onze reis en weldra zullen wij op Kei aankomen. Vliegtuig werd steeds kleiner. Gelukkig had ik de laatste plaats in het vliegtuig rechts van de deur en ruimte all by and 4 myself. Langzaam trekt Ambon onder ons voorbij voor dat de wolken ons afzonderde van de aarde.

Waar het bij Lion Air ontbrak werd na 10 minuten luchtruim uitgedeeld... de snackbox. Trigana , een klein vliegtuig maar met service van een snackbox and a Asian smile!

Met mijn I-pod aan kon ik nog wat slaap inhalen voordat ik de Keieese wateren zou zien en van uit de lucht Kur, Mangur, Tam en Tayandu de voorlopers van Dullah waar de hoofdstad Tual is gevestigd. Nog even en dan zal ik Tanat Sus Beb zien en ondergaan. Ik ben al vaker geweest maar een gevoel van opwinding kwam even om de hoek kijken, net zoals mijn allereerste Pulang Kampung ervaring in 1976. De vlucht zou anderhalf uur duren en dan zal ik Mama Tua, Papa Bongso en de rest van de familie na 4 jaar weer terug zien.

Ik kwam als eerste uit het vliegtuig. De eersten zullen de laatsten zijn was hier van toepassing. Eerste voet op Keieese bodem. De aangename warmte kwam je tegemoet. Nog wat fotoos van de anderen maken en check out the wachtende familie. De altijd voltallige welcome comitee, van ooms, tantes, neven, nichten, spijbelende neefjes, buren en babies was nu beperkt tot drie neven. We hoorden al gauw dat de brug bij Watdek hermetisch gesloten was. De economische ader dat Pulau Dullah, waar de Pemerintah Daerah PEMDA / regionale ambtelijke administratie, Pertamina / Olie en Pelabuhan /Haven gevestigd was, verbindt met het vliegveld Dumatoeboen en Industrie werd bezet door studenten en vier Raja’s. Dat betekent het dat onze koffers en het kinderdagverblijf speelgoed achter is gebleven op Laha, vliegveld van Ambon. Er moest namelijk ruimte vrij gemaakt worden voor brandstof voor de terugweg. Regelde met de station manager van Trigana dat de koffers de volgende dag met de eerst volgende vlucht moet arriveren ivm urgente zaken die niet konden wachten. Ze zou er persoonlijk op toezien dat het ook gebeurd en via sms informeren als de bagage in het vliegtuig zat en op weg is naar Tual. Indonesia en mobile phones...!

Met serieuze intonatie werd het “Sasi Jembatan”, het bezetten van de brug, bij Watdek uiteen gezet in twee zinnen. Brug is bezet, we zullen thuis wel het hele verhaal vertellen maar nu moeten we zo snel mogelijk naar de overkant met de speed.

Het was niet wenselijk om nog langer aan de Langgur kant te blijven gezien de situatie. Nico had een auto geregeld, Demi ging vooruit met de motor om een speedboot te charteren. Julian stond al te wachten om een weg te banen door de menigte die ook aan de overkant moesten zijn. Life goes on! Voor de brug stonden al een hele rits ojeks (personenvervoer per motor) om de passagiers die van speed aan wal kwamen op te vangen en te transporteren. Mobiel2 (transportatie per auto) die aan de Langgur zijde vast zaten stonden te springen om passagiers binnen te halen.

Bij de Pelabuhan Darurat (nood haventje) waren speedboten aangemeerd en één daarvan was voor ons gereserveerd. Het waren gouden tijden voor de speedboten en de ojeks. De auto’s waren minder fortuinlijk in het passagieren. Een spontane markt was ontstaan aan het begin van de brug. Niet veel later zal de politie deze met kracht ontheffen heb ik mij laten vertellen. We moesten via de restanten van een afgebroken huis naar het noodhaventje manouvreren. De bagage, voor zover we die hadden, waren al ingeladen. In een net aangemeerd speedboot zagen ik onze nicht die ons tegemoet kwam. Met een sprong zat ze bij ons in de speed. Demi moest zijn motor zolang stallen bij een winkel en naar gelang de omstandigheden de situatie maar aanzien wanneer hij het op kon halen. Hij ging met ons mee. Julian bleef aan de Langgur kant omdat hij die dag nog moest werken. Onze Keieese avontuur begon al avontuurlijk en de ontmoeting met onze neven en nicht waren allerhartelijkst.

De overtocht naar de andere kant was verfrissend. Op een afstand zagen we mensen langs de zijkant van de brug, met hun handen vast aan de metalen reling constructie, oversteken. Ze werden niet tegen gehouden. Het waren meestal kinderen die net terug kwamen van school en een paar sprongen zelfs in het water en zwommen naar de waterkant met hun boeken waterdicht verpakt.

Aan de andere kant kwam Perez, een andere neef, even later aan met een andere auto en konden we rustig naar Niko’s huis gaan waar het gros van de Tual-family al op ons stond te wachten. Je beseft dat in vier jaar tijd er veel is gebeurd, men word ouder en het nieuwe aanwas kijkt je met argwanende ogen aan. Maar de familie banden blijven het zelfde en dat zou later ook blijken. De grootste verassing was toch Niko’s kleindochter Sella, een pienter meisje van anderhalf jaar die al tot tien kon tellen en het alfabet kon opzeggen in een rap tempo. Haar argwaan was al gauw verdwenen toen Putih, zo noemt zij haar opa, zei dat wij de opa en oma’s uit Belanda waren. Ze wist meteen onze namen en wees aan wie wie was. Blijkbaar was er een spoedcursus “Wie van de 3 uit Belanda” gegeven in de afgelopen dagen. In Un woont de familie dicht bij elkaar en zij waren er ook allemaal. Tijd om te rusten nam je niet want er was zoveel te zeggen en te bespreken ondermeer over de casus Sasi Jembatan.

Een frisse douche en we zijn weer thuis in Tual alsof we nooit weg waren geweest.

Jakarta, Maluku and Nuhu Ewav Roro 2009 / part III

2009-11-27T22:49:00.018+01:00

Lion Air was een volle vlucht. Achter mij zat een gezin waarvan de twee kinderen steeds ruzie hadden en tegen mijn stoel zaten te duwen. In het voorvakje van de stoel zat Lion Magazine die reis informatie gaf over de mooiste plekken in Indonesië. Toevallig was er een artikel over de Kei-eilanden met mooie scenisch foto’s.

Nadat de flight attendants hadden uitgelegd hoe je kunt vluchten als het vliegtuig in een noodsituatie beland begon de reis die ik, gelukkig, slapend zal doorbrengen. Oh ja een tip... Flying the Lion, NO SNACK available!

Toen ik wakker werd sliepen de terror kids achter mij gelukkig nog op een oor. Uit ’t raampje zag ik dat het boven de wolken al ochtend was en de zon scheen recht in mijn gezicht zodat ik mijn ogen moest dicht knijpen. The iron wing blinkend in de zon met onder een witte wolkendek. Sensationeel dat je als mens hoog boven de wolken kan reizen. Ik zal er nooit aan wennen en gelukkig maar want elke wolkendeken is intens die met geen pen of penseelstreek kan worden benaderd.

We naderen de Molukken. Toen het vliegtuig begon te dalen en onder het witte deken vloog lag Ambon op ons te wachten. Het schiereiland was het eerste die ons zijn reikende hand gaf en daarna volgt de rest van het eiland.. Op Airport Pattimura zou Susi, onze nicht op ons wachten. Zij werkt op een travel agency en regelt de tickets van onze binnenlandse vluchten.We zullen te horen krijgen waneer onze eerst volgende vlucht naar de Kei-eilanden zal gaan. De derde etappe van onze reis is bijna volbracht en onze eindbestemming lag binnen handbereik.

Susi heeft ons voor de douane al opgewacht en liep met ons mee naar het aankomst hal waar we onze koffers van de band konden halen. Ondanks het feit dat de bagage labels niet te vinden was konden we onze koffers identificeren en deze mee naar buiten nemen.

Ons hotel werd Maluku Transit omdat het vlakbij het vliegveld was. Onze vlucht was al om 6 uur s'ochtends en konden we op een redelijke tijd opstaan. Maluku Transit is geen 3-sterren, zelfs geen 2-sterren maar het was makkelijk en de eigenaren waren vriendelijk. Je kon altijd een kopje koffie krijgen. De "reception desk" was versierd met schaal modellen van PELNI schepen zoals de Tata Mailau, die de route Ambon naar Kei deed. Verder was er een kerstboom in de hoek, ingepakt in plastic wachtend op de aankomende kerst. Kerstversiering die alle jaren dienst deed als decoratie hing er nog stoffig bij. Het heeft wel zijn charme alhoewel de prijzen boven hun niveau van customer care beleid zat.

We zouden de volgende dag al naar de Kei-eilanden reizen dus veel tijd voor familie bezoek op Ambon was er niet. Een auto was zo gehuurd omdat de zoon van de eigenaar op zijn tijd chauffeur was. Voordat we Om Geri en Tanta Dien opzochten gingen we naar het nieuwe Pattimura standbeeld kijken die het oude heeft vervangen. Eerlijk is eerlijk, het zou niet mijn keuze zijn. Het oude standbeel had meer de strijdlust en het woeste uiterlijk van een strijder. De nieuwe... jah, bepaal zelf maar

We gingen Susi’s ouders opzoeken, Mama’s broertje. Mama’s jongste zusje en andere familie leden doen we op de terug weg aan. Een hartelijke ontmoeting, Tanta Dien had gekookt en natuurlijk een chocolade cake gemaakt voor bekal in het vliegtuig. Het eten smaakte voorteffelijk en haar mango agar-agar cake was verfrissend. Terug in het hotel was het gereed maken voor de laatste etappe, Nuhu Roa Roro. Maar niet voor lang.

De volgende ochtend was er nasi goreng als ontbijt. In Nederland ondenkbaar maar in Indonesië lijkt het allemaal te kunnen. Koffers weer ingeladen en op weg naar airport Pattimura. Het inchecken van de bagages verliep naar omstandigheden vlot. We dronken nog wat in het café voordat we ons begaven naar de wachtruimte. Daar zagen we een kennis uit Vaassen die op de terugweg was naar Nederland. Doordat haar vliegtuig terlambat was konden we nog wat praten totdat haar boarding werd omgeroepen. Het zou nog een uur duren voordat konden instappen in Trigana.

Kinderdagverblijf op Ohoira, Papa's kampung

2009-11-27T08:34:00.003+01:00

http://www.destentor.nl/regio/epevaassen/5865212/Vaassens-speelgoed-op-de-juiste-plek.ece?startshow=null&startSlide=null

Jakarta, Maluku and Nuhu Ewav Roro 2009 / part II

2009-11-27T00:03:00.006+01:00

Next stop Ambon, Maluku

Ik was buiten toen in Jakarta de hemel open brak. Iemand boven had vergeten de kraan dicht te doen. De straten lagen blank en sommige straten begonnen zelfs rivieren te vormen. De riolering functioneerde niet meer en dat anderhalf uur lang. Ik keek op mijn horloge en zag dat ik moest voortmaken. Met dit weer zal het verkeer weer vast zitten en vliegtuigmissen stond niet op ons activiteiten lijstje. Ik zag kleine jongetjes in de regen bijverdienen door passanten hun paraplu aan bieden voor 5.000 Indonesische Rupiah voor een droge straat oversteek. Ik riep een van hun en gaf hem 15.000 voor zijn paraplu. Samen staken we de weg over naar het hotel. Aan zijn pret oogjes te zien was hij al binnen voor die avond.

Men zei dat de stortbuien het gevolg was van die lichte aardbeving eerder in de middag. Toen het gebeurde zaten we in Plaza Senayan wat te drinken toen iedereen op eens begonnen te rennen. We begrepen het niet en sprak een rennende meneer aan wat er was. Hij schreeuwde ”GEMPA BUMI... (AARDBEVING)”. Enigszins geschokt om dat we niets hadden gemerkt bleven we zitten terwijl ’t restaurant leegliep. Ik kreeg meteen smsjes van vrienden om te checken of ik wel Ok was en dat ik onder een stevige constructie moest staan mocht het veel erger worden. Bleek later dat het een lichte beving was, maar zwaar genoeg voor mensen om in paniek te raken. Jakarta werd paar maanden eerder geteisterd door stevige aardbeving met naschokken en die ervaring liet de mens niet los

We vlogen met Lion Air rechtstreeks naar Ambon om 01.00 s’nachts vanuit Soekarno Hatta Airport. Een binnenlandse vlucht die vijf uurtjes zou duren.

Onze bagages werd voor het hotel geladen. Meer dan negen stuks bagage zouden wij op de heenweg vervoeren. Naast onze persoonlijke koffers nog 4 pakken met speelgoed. Een begeleidend brief van het dorpshoofd was al naar ons hotel gefaxt om deze educatieve vracht toe toelichten.

Bij het inklaren van de bagages op het vlieghaven was praten als brugvrouw en het tonen van de brief een succesvol combinatie om de vliegtuig maatschappij te overtuigen van het belang van educatie. Eenmaal overtuigd gaven ze alle medewerking en kregen we meer dan de helft van de kilo’s gedoneerd ten teken van humanitaire en educatieve hulp transport.

We vertrokken s’nachts uit Jakarta en zullen de zonsopgang op Maluku vanuit de wolken meemaken.

Jakarta, Maluku and Nuhu Roa Roro 2009 / part I

2009-11-26T23:44:00.004+01:00

Jakarta, as usual

Jakarta lag nog net zo bij als toen ik wegging. De wegen nog steeds druk verkeer, ojeks (motor taxi’s), Bajaj’s en Metro Mini kleuren nog steeds de wirwar van geluid en uitlaatgassen. De Avanza’s en de Kijangs lijken steeds meer de weg te domineren in het Jakartaans verkeer. Het oversteken van drukke wegen heeft zijn charme nog niet verloren. Met één hand subtiel naar beneden gebaren om het verkeer tot attentie roepen behoort nog steeds tot het street jargon in Jakarta. Een politie agent die het verkeer stond te “regelen” keek strak voor zich uit.

De geuren van gebakken Tahu Isi vermengd met de op hete kooltjes geroosterde saté is uitnodigend en spreekt je “honger” gevoel geleidelijk aan. Kaki Lima’s die langs de weg met hun mobiele resto’s, ketoprak en gorengan aan iedereen sleet, deed goede zaken zo tegen het eind van een werkdag. Ik liep langs een van de vele kleine stalletjes waar een groot assortiment aan sigaretten was uitgestald. In Jakarta slang kocht ik mijn eerste pakje Sempoerna Mild (kretek / kruidnagel sigaretten) bij Mbak Jalan Sabang op Jakartaans bodem. Rookte deze met en zekere nostalgie op. Ik was weer thuis.

Het was geweldig om weer terug te zijn, Ons hotel lag in Jakarta Pusat , op loopafstand van mijn oude kantoor. Een oud-collega van de VN had het hotel geregeld met een corporate UN rate voor Kitas houders. Ik had nog een geldig Indonesisch rijbewijs dus die gebruikte ik als ID. We zaten in Hotel Akmani, een nieuw hotel midden in DKI op van de drukste plekken in Jakarta Pusat. De omgeving kon ik blindelings lopen en er was niet veel veranderd.

Het kopen van een mobiel telefoon nummer was de eerste stap om weer met oud-collega’s en vrienden af te spreken. Na het in gebruikname van een Indonesisch nummer was het meteen raak. Indonesia en HP’s, een tweede natuur!

We maakten meteen een afspraak voor dezelfde avond aka DUGEM. We spraken af in de lobby van het hotel na werktijd. We hadden mekaar een lange tijd niet gezien maar hadden regelmatig contact via Facebook, sms en mails. Opgewonden blij was de ontmoeting ook in de lobby, het personeel moest erom lachen. Op het buiten terras werden complimenten over en weer en herhaaldelijk naar elkaar toe geworpen. In de tussentijd kwam ook een ander vriendin aangelopen en het hele ritueel van complimenteren en hugging werd weer uitbundig herhaald. Onder genot van een verse juice waren de verstreken jaren dat je mekaar niet had gezien opeens als sneeuw voor de zon en gone with the wind!. Op mijn vraag waar we zouden gaan eten riepen beide vrienden tegelijk: “Sushi Tei di Plaza Indonesia”. Onze favoriete plek na het werk om te eten en de dag te evalueren. Dat deden we nu weer. Met de taxi gingen we naar Plaza Indonesia, een ritje van 15 minuten met macet (file) meegerekend. Jalan Sudirman sferisch verlicht met gekleurde palmboom licht decoraties en honderdduizend koplampen. Bundaran HI met zijn verlichtte fontein en de nieuwe Plaza Grand Indonesia waren additionele excitement rond een ontmoeting met hele goede en lieve vrienden.

Aangekomen bij het desbetreffende resto, hoefden we niet te wachten omdat onze tafel al gereserveerd was. Heimelijk vermaakt keken we elkaar aan en liepen quasi onschuldig langs de rij met wachtende gezichten. De manager kwam ons later persoonlijk begroeten en vroeg: “Gimana Miss Dorina , udah lama ngak lihat ya. Ngapain??” Hij vroeg waar ik al die tijd gebleven was. Hij kon mij nog herinneren blijkbaar. Mijn vriendinnen konden hun lachen niet inhouden toen ik zei dat ik andere Japanse resto’s heb uitgeprobeerd o.a. Tokio Joe (Mandarin Hotel) aan de overkant maar vond Sushi Tei toch veruit het beste. Wist niet of hij het echt geloofde maar later kregen we een sushi platter with the chef’s compliment. Hij kwam later nog vragen of alles naar wens was met een vette knipoog.

We besloten na een vermakelijk Sushi Tei te verhuizen naar Kunigan voor wat slaapmutsjes en desserts. Van Sushi naar de “geperste druiven” van nieuwste winebar in Jakarta, Cork & Screw. Een winebar in de Ground Floor, zo heet de begane grond van alle grote gebouwen in Jakarta, van Wisma Kodel aan Rasuna Said. Naast een zeer uitgebreid wijnkaart was er cocktails en desserts en cocktail dessert.

Een slaapmutsje, want morgen moeten de meiden weer vroeg naar the office. We bestelden een fles witte wijn en voor mij een dubbele Capiroshka en een plate met 3 overheerlijke oliebol chocolade ijs desserts.

Vrijdag heeft de UNHCR kantoor mij uitgenodigd voor een lunch op kantoor. Ik kon alvast mijn bestelling plaatsen bij Eddi, “office cleaner logistic allround cigarettes sales man and I have many more”. the man. Dat wordt dan ketoprak tanpa cabe (hij zal het weer met cabe bestellen), tahu isi en Teh Botol as usual. Geweldig. Vrijdagavond, Jalan Jaksa, waar overaged bule’s met ayam ayam quasi dancing easy op dangdut swingen. Some things never changed.

Zaterdag stond Social House in Plaza Grand Indonesia op onze agenda. Restaurant met een open balkon waar je kan loungen en tapas etc. kan bestellen en genieten van de Bundaran HI panorama view. Ze zeggen zelfs dat het zicht heeft op het allerbeste zonsondergang van Jakarta, natuurlijk bij helder weer als er geen smog alarmfase 10 is. Het wordt een druk programma de komende twee dagen en this is just the beginning van mijn vakantie.

Toen ik na tweeën in het hotel terug kwam, lag er een Wall-to-Wall post in mijn Facebook van een Nederlandse vriend uit Bali. Hij schreef : “Wees welkom thuis”.

Gereja Musafir in Vaassen

2009-10-15T21:52:00.003+02:00

http://www.destentor.nl/regio/epevaassen/5658628/Meer-activiteiten-voor-Molukse-kerk.ece?startshow=null&startSlide=null

Pulang Kampung

2009-10-14T00:16:00.002+02:00

http://www.destentor.nl/regio/epevaassen/5654024/Vaassenaren-met-vracht-speelgoed-naar-Molukken.ece?startshow=null&startSlide=null

Sagu Maluku

2009-09-13T21:12:00.004+02:00

Sagu staat voor voedselbestanddeel nummer een in Maluku. De meel -sagu tumang- wordt gewonnen uit de sagopalm. In de vorm, porna, wordt de Sagu Lempeng gebakken.

Met boemboe wordt de ikan bereidt voor de ikan asam pedis die als kuwa wordt gegeten met de Papeda. De Sagu Tumang en Porna komt uit Ambon. De Sagu Lempeng, Tjobe is op maat gemaakt. De Ikan gare komt uit Kai.

Deze 3-dimensionale Sagu Maluku miniatuur is framed achter glas in een zilver lijst.

Sagu Maluku is a handmade design of OHOIRAPRODUCTIONS

All images are owned by OHOIRA PRODUCTIONS and protected by law.

Ina Lesia

2009-09-13T20:12:00.010+02:00

Martha Christina Tiahahu in de volksmond ook wel bekend als Ina Lesia, was één van de bekendste vrijheids strijdsters in de tijd van de Hollandse koloniale tijdperk. Geboren op 24 januari, 1800 in Abubu Nusa Laut sloot zij zich op 17 jarige leeftijd aan bij de guerilla unit van haar vader Kapitan Paulus Tiahahu. Deze unit ondersteunde ook Kapitan Pattimura in zijn strijd, in de Waisisil oorlog, tegen de hollandse onderdrukkers.

Ina Lesia is 3-dimensionaal opgemaakt uit leer, koper en hout in een zilver houten frame.

Ina Lesia is a unique handmade design of OHOIRA PRODUCTIONS

all images are owned by OHOIRA PRODUCTIONS and protected by law

Spice Islands - Pala

2009-09-13T19:18:00.009+02:00

Maluku bekend als de specerij eilanden waarvan de nootmuskaat toenertijd een handelswaarde had dat bijna gelijk stond als goud.

Een noot dat bestond uit drie lagen.

Vruchtvlees (geel) wordt geconfijt als eindproduct verkocht. Het rode vlies is bekend als foelie en het uiteindelijke noot.

Spice Islands is a handmade design of OHOIRA PRODUCTIONS.

All images are protected by law

Kai Blue - Nuhu Ewav Roro

2009-09-13T18:57:00.013+02:00

Kai Blue is gebaseerd op het bekende Hollands Delfts Blauwe spreuken tegeltje.

Nuhu Ewav Roro betekent Tanah Kei yang Jauh.

Kai Blue is 3-dimensionaal op canvas in zilver houten frame.

Kai Blue is a handmade design of OHOIRA PRODUCTIONS

Sold

All images are protected by law

Tifa Maluku

2009-09-13T18:31:00.011+02:00

Tifa Maluku 3-dimensionaal op groen canvas in zwart houten frame.

Tifa Maluku is a handmade design of OHOIRA PRODUCTIONS

All images are protected by OHOIRA PRODUCTIONS

Alifoeroe & Ibu Maluku by OHOIRA PRODUCTIONS

2009-09-13T16:58:00.016+02:00

MALUKU ART

OHOIRA PRODUCTIONS

Alifoeroe met Salawaku, Tombak (speer) en Tifa

Ibu Maluku net terug dari kebon gekleed in kebaja Mama met parang en mandje met Tjenkeh.

Alifoeroe and Ibu Maluku are handmade design by OHOIRA PRODUCTIONS

Sold!

All images are protected by law and owned by OHOIRA PRODUCTIONS

Geografische Locatie

2009-04-20T21:25:00.014+02:00

Bukit Siguntang 2001

Zuidoost Molukken is geografische gesitueerd tussen 5º 32’ - 8º 00’ zuid lantitude en 131º 27’ - 136º 25’ oost lantitude. De grenzen van zijn regionale territorium is als volgt:

Zuid : Arafura Zee
Noord : Banda Zee
Oost : Arafura Zee en het zuidelijkste deel van Irian Jaya.
West : Banda Zee en het noordelijkste deel van de Tanimbar eilanden.

Topografie van Kepulauan Kei:

Topografische gezien is Kei Kecil en Pulau Dullah vlakker, met om en nabij 100 meter boven zee niveau. Verschillende lage heuvels in het centrale en noordelijker gedeelte van Kei zijn ongeveer 115 meter boven zee niveau. Kei Besar is heuvelachtig tot bergachtig dat loopt in het verlengde van het gehele eiland. De gemiddelde hoogte is tussen 500 tot 800 meter boven zee niveau waarvan op Gunung Dab de hoogste bergtop bevindt. Het lage gedeelte van Kei Besar omsluit het eiland als een smalle lijst dat paralell loopt aan de kust.

Klimaat:

Het klimaatprofiel van de Zuidoost Molukken is gebaseerd op de agroklimaat van de Provincie Maluku en Oldeman Klimaat norm uit 1980. Op basis van deze norm valt er jaarlijks op Kei Kecil 3000-4000 mm regen en dat terwijl op Kei Besar jaarlijks 2.500 – 4000 mm regen valt.

Op de Zuidoost Molukken bestaat twee (2) seizoenen. De Musim Timur (Oost) en Musim Barat (West). Musim Timur duurt van April to Oktober en is vooral bekend als de droge seizoen. De wind komt van het zuidoosten blaast in de richting van het noorwesten. De Meti Kei (genoemd in eerdere verhalen) is hier een goed voorbeeld van. Musim Barat loopt van Oktober tot aan April en staat bekend als het regenseizoen. Het verandering van de seizoenen staat in nauw verband met de richting van de zee oppervlakte. Tijdens het regen seizoen staat het zee oppervlakte oftewel de golven in de oostelijke richting. Deze omstandigheden hebben een significante invloed op de visvangst en transport over zee.

Regionale ambtelijke administratie.

De Zuidoost Molukse gewest was opgericht in 1957 met Tual als hoofdstad. Toen was het opgedeeld in acht (8) districten. In de huidige administratie is Kei Kecil onderverdeeld in twee districten

Kepuluan Kei:

District Kei Kecil : hoofdstad Tual
District Kei Kecil Barat: hoofdstad Ohoira
District Kei Besar : hoofdstad Elat
District Kei Besat Selatan: hoofdstad Weduar
District Kei Besar Utara Timur: hoofdstad Holat

Populatie en Mankracht.

In 2002 stond de totale bevolking in de Zuidoost Molukken op 200.141 personen. De grootste gedeelte was werkzaam in de landbouw en visserij sector gevolgd door kleine ondernemers en ambtenaren.

Infrastructuur 2004.

Sinds de kerusuhan is de infrastructuur drastisch veranderd. Transport netwerk over land speelt een belangrijk rol in de regio. Het ondersteunt en versnelt personen vervoer en goederen. Maar vooral de verbinding tussen gebieden met een economische groei. Over de gehele regio zijn de volgende faciliteiten beschikbaar.

Provinciale wegen: 133,35 KM
Regionale wegen: 1.632,40 KM
Geasfalteerde wegen: 532,65 KM
Zand wegen: 1.233,10 KM

Transport over zee:

Tual als de hoofdstad van de regio fungeert als een open/export haven voor visproducten naar landen buiten Indonesia zoals Thailand, taiwan, Hong Kong, China, Japan en zelfs Australia. Gezien transport over zee is Tual relatief veel drukker in vergelijking tot de overige regio’s.

Er zijn drie (3) grote transport faciliteiten die eilanden in de regio verbinden. Deze, PT Pelni genaamd, zijn in handen van de staat. De Perintis die vier (4) transportschepen bezitten opereren ook op de ze zee routes. De lokale transportschepen en de Ferry die de route Tual-Dobo en de omliggende eilanden bevaren zijn in handen van particulieren.

De vrachtschepen die de regio bevaren zijn:

Tatamailau: Surabaya, Kupang, Saumlaki, Tual, Papua, Masohi en v.v.
Bukit Siguntang: Surabaya, Ujung Pandang, Bau-Bau, Ambon, Banda, Tual, Dobo, Kaimana v.v
Dobon Solo: Surabaya, Ujung Pandang, Bau-Bau, Ambon, Banda, Tual, Dobo, Kaimana v.v

Vervolg verhaal: Mogelijkheden voor maritieme toerisme.

Economische potentie van Kepulauan Kei (Deel I)

2009-03-31T22:21:00.013+02:00

De interesse naar Kei begint te groeien naarmate men steeds vaker op vakantie gaat, je begint te lezen en je nieuwsgierigheid wordt steeds meer gewekt. Allereerst zijn het de verhalen van thuis, jouw eigen verhalen en dan luister je ook anders naar anderen met hun verhalen over de kampung. Je googled, je leest vaker en op een gegeven moment stuurt je nicht uit Tual je magazines over Kei. Je krijgt informatie dat jouw iets verder brengt in je algemene beeld vorming over Kei. De informatie die ik gebruik voor mijn artikelen in de komende tijd komen uit Kei / Jakarta zelf. Als ervarings deskundige heb ik deze informatie geplaatst in de context van een economisch groei in een recovery gebied. Kepulauan Kei gezien vanuit verschillende oogpunten. De diepte van de zee kun je niet veranderen alleen de stroming maakt het wispelturig.

Maluku Tenggara een archipel met 573 grote en kleine eilandjes verslingerd over een territorium van ruim 119.880 vierkante meter. Het grootste gedeelte een gebied dat bestaat uit zeegebied (bijna 92,25% oftewel 110.578 vierkante meter). De rest (9.302 vierkante meter) is land. Met zulke condities is de potentie voor visserij het grootst. Maritiem en visserij is een van de primaire sectoren met een veelbelovende toekomst en perspectief vooral in deze financiële krediet crises. Het heeft de potentie om zich te ontwikkelen als een van de resources om de lokale economie te boosten. Je kan daar verschillende redenen voor bedenken. Bijvoorbeeld, er zijn nog wateren die nog niet optimaal in gebruik zijn genomen. Of, de waarde van de rupiah is momenteel erg laag ten opzichte van de US$ dus op internationaal gebied “ wordt het vis momenteel niet duur betaald”. Maar ook, de constante vraag naar vis op de lokale markt omdat vlees te duur wordt.

Met de intrede van het Wet No. 22 in 1999 over Regionaal Autonomie, hebben de regionale besturen grotere ruimte gekregen om beslissingen te nemen aangaande hun bestuursregio. Dat betekent dat ze ook hun policies kunnen aanpassen aangaande de management van onder andere natuurlijke resources. Een van de punten die in Maluku Tenggara de aandacht heeft gekregen is de maritieme- en visserij sector.

Door de oprichting van internationale organisaties zoals ASEAN Pacific Economic Cooperation (APEC) en ASEAN Free Trade Area (AFTA) is het marktaandeel voor visserij en visproducten vergroot. Het is helemaal in lijn met de policy van de Pemerintah Pusat Jakarta om de ontwikkeling in Maluku Tenggara te versnellen. Maluku Tenggara heeft een strategisch ligging tussen Maluku Tengah en Irian Jaya. Met het oog op de toekomstig economie zou het zo kunnen zijn dat Maluku Tenggara een belangrijke rol zou gaan spelen op nationaal economisch niveau? Natuurlijk kun je deze speelbal op verschillende manieren verklaren. Politiek economisch, nationaal en regionaal niveau, cultureel traditioneel maar zeker ook vanuit ecologisch standpunt.

Uit officiële stukken blijkt dat het regionaal bestuur, met het oog op economische potentie, een van de doelen heeft gesteld om het profiel van Maluku Tenggara als condusief en potentieel investment gebied te vergroten. Bijvoorbeeld door accuraat en complete maritieme informatie te compileren over visserij hoopt het regionaal bestuur de belangstelling te wekken van toekomstige investeerders. Als sub doel dient het profiel ook om de ontwikkeling in de visvangst en verwerking industrie te bevorderen en maritieme toerisme (duiken, island hopping, hotels etc.) te vergroten. Volgens de plaatselijke autoriteiten zal dit zowel plaatselijke als buitenlandse investeerders trekken waardoor de ontwikkeling ten goede zal komen in de voorgenoemde sector. Het is jammer dat het ecologisch aspect niet als zodanig wordt genoemd.

Om de potentie van een eilandengroep te weten is geografische en topografische informatie van natuurlijk belang.

Wordt vervolgd...

De diepte van de zee kun je niet veranderen alleen de stroming maakt het wispelturig.

2009-03-31T11:33:00.001+02:00

Van Kopra tot Community Based Empowerment.

2009-02-22T16:48:00.019+01:00

Dulu-dulu djaman opa-opa dan oma-oma had je geen aanbod van winkels / markten zoals tegenwoordig op Ohoijang, Debut en in Tual (hoofdstad van Kepuluan Kei).
In een notendop, nu kan je bijvoorbeeld een ojek (een motorfiets taxi) of een bus nemen van Ohoira (papa's kampong) naar Tetoat en van daaruit met de “bot motor” naar Debut waar een bus wacht om je naar Tual te brengen. Vroeger ging alles te voet en vertrok je al voor dag en dauw.

Vroeger vertrok je vanuit Warbal (mama's kampong) met de kano en 1 peddel en voor de grotere vrachten met de perahu bot. Afhankelijk van de stand van de wind en het seizoen, kan een dergelijk reis wel uren duren. Aangekomen in de ondiepe wateren moet je met een lange bamboe stok je boot voortduwen, zogenaamd tokong. Tegenwoordig is een bot motor de gewoonste zaak van de wereld. Aangekomen in Tual kan je naar gelang je lijst je boodschappenmandje vullen en weer terug naar de kampong of niet.
Het wordt steeds vaker, minder bewerkelijk. Door de verbeterde infrastructuur krijgen kleine kampongs die vroeger geïsoleerd waren van de buitenwereld steeds meer aansluiting met het stadsleven. Natuurlijk met alle gevolgen van dien.
Vaak wordt er gezegd dat we het heden alleen kunnen begrijpen als wij van ons verleden hebben kunnen leren.
Wat was ons verleden? Hoe gingen vroeger de generaties voor ons “winkelen”? Was er een economische ruil traject en hoe kunnen wij ons dat voorstellen in de context van onze kampong? We kunnen alleen een beeld vormen van de verhalen van onze ouders. Om dicht bij huis te blijven, bepaalde gebruiksvoorwerpen die al vanaf eind 19e – begin 20e eeuw in ons familiebezit zijn duiden in de richting van handel - of ruil traject met gemeenschappen buiten de kampong / Kei. Gouden of zilveren armbanden bekend bij de Keieezen zijn rijkelijk versierd met uitheemse motieven. Hoe komen ze op Kei terecht en waar komen ze vandaan.

Een stukje sedjarah met een Nuhu Ewav touch. Het was algemeen bekend dat de VOC zich merendeels concentreerde op de Lease eilanden. Dat Kei / Maluku Tenggara niet op de route van lucratieve “roofbouw” locaties zoals andere eilanden op Maluku zat was duidelijk. De fortenbouw eindigde op Banda Neira waar fort Belgica high and mighty de overzeese kroondomeinen moesten bewaken tegen het de vijanden van het koninkrijk der Nederlanden. In licht van het koloniaal bewind gingen Chinezen, Arabieren en Orang Bugis zich concentreren op de eilanden waar de VOC miniem opereerde. Onder andere Kei bleef bespaard van een intensief koloniale interventie in vergelijking tot Midden-Molukken.

Deze isolatie heeft er toe geleid dat de conservatie van waarden en normen volgens het Keieesche Adatrecht en de Keieesche Taal zoals het gedetailleerd door Mscr. Geurtjens werd beschreven behouden bleef.

Van alle handelsgeesten hadden de chinezen de meest duurzame handelsrelatie met de lokale bevolking. Enkele trouwden zelfs in de kleine gemeenschappen waar zij kleine eenvoudige filiaaltjes openden onder een atap dak (dak gemaakt van palmbladeren). Een voorbeeld is in Ohoiren waar een Chinese man Entjiloba genaamd zich voorgoed heeft gevestigd heeft. Ik weet niet eens of ik zijn naam wel goed heb geschreven maar zijn winkeltje was de buurtsuper van zijn tijd en iedereen kende hem. Papa en Mama kenden hem nog van vroeger. Ik maakte kennis met hem toen ik in 1976 naar de Kampong en bij hem gula-gula voor 100 rupiah kocht (minder dan 1 euro cent). Het was een ware traktatie en hij kocht ook grof in omdat hij wist dat het een gat in de markt was tijdens mijn verblijf.

Het was algemeen bekend dat chinezen en orang arab de eilanden / kampongs aan deden met hun perahu’s (boten) om inkopen te doen zoals: Warbal om hun lola dan teripang (schaaldieren en zeekomkommers) en vogelnestjes in de grotten van Warwut. Mede dankzij de levendige handel van toen kwamen vele kostbare porseleinen vaatwerk van Nederlandse- , Chinese- en Japans makelij in de omloop.

Mama vertelde altijd hoe Opa toentertijd in kopra (zon gedroogde kokosvlees) handelde. Na de sasih kelapa heeft hij zijn kopra verkocht. Aan orang arab verkocht hij zijn kopra en kocht van het geld onder andere voor Mama en Oma kain-kain en zijn harpoen haken en visgerei. Ik heb hem nooit gekend maar de verhalen van Mama waren zo levendig dat ik opa levendig kon voorstellen in zijn Leb-leb toen ik in Warbal was.

Luchtfoto van: Manir (links onder), Warbal (rechts) en Waha (rechtsboven). Alleen Warbal is bewoond, op de foto zie je kampung Warbal op de landengte van het eiland. Op de overige twee eilanden bevinden zich de kebon2 van de Warbalnezen. Tijdens de meti (eb) komen de vaargeulen tussen de eilanden droog te liggen en kan men te voet de eilanden bereiken. foto uit de Periplus travel reeks, editie Maluku.

Toen ik in 1976 voor het eerst naar Warbal ging heb ik Mama’s zus, Mamatua Ete ontmoet. Zij had suram-suram kecil (kleine aardewerken potten) van toen zij nog een jong meisje was. Het waren kleine replica’s van grote mensen exemplaren waar water, rijst, andere droog voedsel en oliën in bewaard werd. Ik het kreeg van haar cadeau, toen ze zag dat ik er helemaal weg van was. Deze aardewerken potjes waren gemaakt door orang Banda, zij waren beroemd om hun keramische vaardigheid. De Bandanezen, gevlucht in de 17e eeuw na het bloedbad op Banda Neira onder het bewind van J.P. Zn. Coen, vestigden zich o.a. ook op Kei, vanwaar de naam Banda Eli op Kei Besar is ontstaan.
Tijdens ons verblijf in 1976 meerde een Boeginese schoener voor de kust van Ohoira. De boeginese handelaar bracht met een kleinere boot zijn handelswaar waaronder water- en voorraad potten aan land. Zoals een Oma betaamt, kocht Oma een nieuwe aardewerken water pot voor haar kleindochter. Er waren veel overeenkomsten in het model maar het was te merken dat het ambacht en motieven toch verschillen. De kleine surams waren doorleefd maar meer compacter van structuur en mooier. De motieven waren speelser aangebracht, Het nieuwe exemplaar had een eenvoudig motief dat grof en snel werd aangebracht. Een nummer gaf de maat van de pot aan. Een aanwinst in mijn toen nieuw verworven collectie omdat ik en mijn oma fysiek betrokken waren in het handels traject.
Hoeveel Oma ervoor betaalde is mij een raadsel maar ze drukte waterpot nummer 4 in mijn handen en zei iets in het Behasa Kei tegen de boegineze koopman, nam mijn hand en we liepen samen weg. De boeginezen bleven nooit lang voor de kust van Ohoira, voor zonsondergang waren ze al van de horizon verdwenen.

Ik heb geen wetenschappelijke research gedaan voor mijn verhaal. Mijn onderzoek waren de verhalen die ik in de warme schaduw van mijn oma en bapa-bapa en mama-mama naar mocht luisteren. Mijn verhalen bron waren door de jaren heen gekleurd door mijn ouders en vooral Mama die op onnavolgbare wijze gedetailleerd kon vertellen.

Zo heeft zij haar bijdrage geleverd aan een traditie van mondelinge overlevering, zoals haar ouders op hun beurt haar hebben bijgebracht. Hun informatie over hoe Warbal en Ohoira was in haar tijd leek net een tijd machine die je meevoert naar hun jeugd. Vooral hoe de economie zich manifesteerde in die dagen, toen infrastructuur in al zijn eenvoud werkte. Nu is het een projectmatig stelsel van regels en structuren.

Handelsgeesten van toen hebben plaats gemaakt voor particuliere project ontwikkelaars van nu. Zij zien de economische mogelijkheden van een gebied of dorp en benutten de kans om hun financiële mogelijkheden uit te breiden. Een gedetailleerde onderhandeling met de lokale gemeenschap behoort niet altijd tot de standaard nego (afgeleid van het woord negosiasi) als het gaat om een groot project. De “op de man af” handel van goederen past niet meer in het huidige tijdsbeeld. Coöperaties krijgen meer vaste voet aan de grond. Vooruitgang heeft altijd zijn voordelen en nadelen. Vooral voor een derde wereld land als Indonesië die worstelt om van zijn "third world" keurslijf te ontdoen.
Het is verwonderlijk om te zien hoe snel Kei zich heeft ontwikkeld in de afgelopen decennia ondanks de kerusuhan. Neem bijvoorbeeld educatie; het aantal dat uitstroomt naar Universitas Pattimura of zelfs buiten Maluku neemt elk jaar steeds meer toe. Faculteiten die populair zijn onder de nieuwe wassing zijn; economie, sociaal-politiek (sospol) en theologie. Het is frappant dat faculteiten zoals kehutanan dan perikanan (landbouw en visserij) niet tot een voor de handliggende keuze van studenten behoren. Met de mogelijkheden die Kei te bieden heeft qua natuur zou je denken dat deze keuze een winstgevend toekomst perspectief in petto heeft voor de toekomst van onze anak-anak muda Ewab. Het heeft alles te maken met de mogelijkheden in de steeds transformerende maatschappij waar religie, geld en politieke macht tot de gouden kalveren zijn gaan behoren. Het gros van de mahasiswa’s (studenten) zien dan ook af van de mogelijkheden om dicht bij huis te blijven voor minder werk, minder geld en vaak minder glamoureus bestaan te kiezen .

De mogelijkheden op gebied van ontwikkeling, plaatselijke economie is momenteel in handen van derden die soms een andere invulling en visie hebben van wat vooruitgang kan en zou moeten zijn. Een voorbeeld op Kei zijn de varende visfabrieken die alles verwerken op zee. Zij benadelen de kleine man in de sampan. Parel kwekerijen nemen alle aandacht weg van het bewerken van het land! Warwut heeft al zijn natuurlijke resources van Kaju Besi bijna uitgeput zonder voor nieuwe aanplant te zorgen.
Het land dat eeuwenlang ons hebben gevoed en bewaard moet nu ruimen voor misschien dure resorts in de toekomst. Stranden waar wij vroeger onze voeten vrij in het warme zand konden voelen worden geprivatiseerd en als wij even niet opletten kunnen wij betalen wat eens ons cultuurgoed was.

Een westerse toekomst perspectief met betrekking op onze land van herkomst, is gefocuste op hoe breng je cultuur-, natuur behoud en vooruitgang samen waardoor de lokale bevolking en toekomstige generaties maximaal van kan profiteren. De lokale bevolking denkt aan vooruitgang omdat het economische privileges meebrengt. Eerlijk is eerlijk, ze hebben nog gelijk ook! En wij, ook wij denken vanuit puur eigenbelang! En dat is juist de motivatie die wij soms niet durven te bekennen. Onze Molukse culturele erfgoed in Nederland wordt na verloop van tijd ook dunner waardoor er een drang naar een culturele identiteit alleen maar sterker wordt. Tegelijkertijd doen wij ook aan “community based empowerment”. Het versterken van gemeenschappen / kampongs zodat zij op zich zelf kunnen staan en een toekomst kunnen opbouwen gebaseerd op eigen kracht en visie.
Is er sinds de kopra sales van opa iets veranderd? Eigenlijk niet, het is alleen maar veel changgi (geavanceerd) geworden.

Alifoeroe, geen verloren strijd.

2009-01-26T04:19:00.015+01:00

Tenggara '93 Vaassen 2008

Alifoeroes, indrukwekkende krijgsheren die zich in het dichte groen van Maluku ophouden. Oorden waar geen mens zich ooit heeft begeven dankzij de onherbergzame onbekende. Mannen gekleed in een rode tjawat, rood de kleur van moed, gewapend met een parang en salawaku. Zij bewegen zich voort op de vleugels van de wind en worden geabsorbeerd door de natuur waardoor zij zich transparant kunnen verplaatsen. Natuur krachten versterken hun kracht, moed en heldhaftigheid.

Assen 25 April 2008

Tijdens de Maluku Xperience kreeg ik een foto onder ogen van Alifoeroe gehuld in lichaamszwart en getooid met bijbehorend lichaam decoratie. Deze bewuste foto werd twee weken later levendig beschreven door de jongeman die de ceremonie heeft bijgewoond. Hij sprak met veel emotie over de Alifoeroe. Tijdens zijn eerste reis naar Maluku, puur toeval of gewoon niet, woonde hij een ceremonie bij waar Alifoeroe aanwezig waren. Gehuld in lichaamszwart en getooid met het bijbehorende lichaam decoratie werden de aanwezigen uitgenodigd om getuige te zijn van een ceremonie. Gepaard met tjakalele, krijgsdans van de Alifoeroe, werden de invitaties met veel krijgsvertoon bijgezet. Tijdens deze belangrijke ceremonies lijkt het alsof de Alifoeroe zelf uit de bergen waren neergedaald en zich onder de mensen hebben begeven. De personen die zich uitdragen als Alifoeroe lijken dan in trance. Het reiniging ritueel van het lichaamszwart gebeurde dan ook volgens een ceremoniële traditie op een speciale plek. Een ervaring om nooit te vergeten aldus de jongeman.

Tegenwoordig wordt deze traditie in Nederland voortgezet middels uitvoeringen op culturele ontmoetingen. Zoals het optreden van Tenggara 93 tijdens de dorpsavond in Vaassen dat met als thema een Molukse Bruiloft had.

Voor de Stentor, een regionaal krant, schreef ik " Onder grote belangstelling trad de Tjakalele groep uit Zevenaar blootsvoets en bewapend met de Parang Salawaku op. Zij vertegenwoordigen de krijgsdans uit Klein Kei / Zuidoost Molukken. Onder leiding van de Kapitan werden de krijgers geformeerd voor het publiek. Met hun strakke gezichten en oorlogskreten werden de voorste rijen meerdere malen afgeschrikt als de Parang Salawaku en de Pana-pana iets te dicht bij hun kwamen".

Tenggara '93 Vaassen 2008

Geïnspireerd door de mythe rondom de Alifoeroe heb ik twee Alifoeroe gemaakt op schaal. Het hele proces was onderhevig aan een soort drang om het af te maken.

In mijn gedachten hoorde ik de tifa slagen die de maat van mijn hartslag aangaf. Het vinden van het juiste bloed rode textiel en het maken van de bijbehorende attributen was een gevecht op zich. Van een schilderij kon je nog afstand nemen en “het laten staan”.

In dit geval was het onmogelijk. Was het mijn creativiteit die mij aanspoorde om het af te maken of was het de magie van de Alifoeroe die mij bekoorde? Stukje bij beetje kwam alles tot zijn recht van haardracht / hoofdtooi tot aan de parang salawaku en de tifa. De eerste Alifoeroe is in gevechtshouding met de parang salawaku in zijn hand. Oproepend voor de strijd nadat hij op zijn kulit bia heeft geblazen. De tweede Alifoeroe rustend als na een verwoedde strijd. Hij neemt de tifa tot zich en de parang salawaku ligt vredig voor zich uitgestald. Toen beide wapenbroeders naast elkaar stonden was het af, niet meer en niet minder.

Tijdens een ontmoeting werd de bestemming van de rustende Alifoeroe al snel duidelijk. Hijzelf, een tifaspeler, kent de traditie van het bespelen van een tifa en herkende de zelfde emotie bij het zien van de Alifoeroe in ruste. Een waardig krijgsheer verdient immers een rechtvaardig wapenbroeder.

all photo's are protected by law / ohoira productions

De verwondering is gebleven.

2008-01-04T11:41:00.000+01:00

De vakantiegangers zijn weer terug met verhalen en de laatste updates van Maluku. Mama Tua Lom, Mama’s oudste zus van 98 jaar, zei ook dit keer dat het misschien de laatste keer is dat wij haar zien. Ze zei het al die keren daarvoor ook al en gelukkig werd het tegendeel bij elk familie bezoek steeds weer bewezen. Op haar hoge leeftijd zijn haar verhalen van vroeger en nu nog steeds een genot om naar te luisteren en vertellen dat kan zij. Het zit blijkbaar in hun genen, Mama kon ook al zo ademloos vertellen. De samenstelling van onze families op de Kampung verandert geruisloos. Onze generatie van zonen en dochters van onze ouders zijn de Orang Tua van nu. Mijn neven en nichten waarmee ik, hoewel op een geografische afstand, ben opgegroeid hebben gezinnen en dragen hun verworven sociale positie als ouders met gepaste trots. De nog in levende oude garde hebben hun fakkel overgedragen en genieten van hun oude dag. Mijn familie die in oktober 2007 pulang Kampung ging kwamen terug met een verhaal die de figuurlijke fakkel overdracht herkenbaar oplichtte.

Job, het 5 jarige zoontje van onze neef Ben Oni, die genoemd werd naar onze Pa, neemt zijn taak zeer serieus. Hij zei tegen zijn vader: "Bap (koosnaampje voor zijn vader) beta juga ke airport" Zijn vader vertedert door zijn zoon vroeg aan hem waarom, omdat hij nog maar zo klein is. Met gemeende ernst antwoordde hij, beta ambil beta punya anak-anak dari belanda, hij wil zijn kinderen uit Nederland ophalen. Geen discussie mogelijk, hij ging mee. Zo klein als hij is was hij bewust van onze band. Hij ging overal mee waar wij ook heen gingen. Op het strand van Ohoira wachtte hij geduldig af totdat die “Nederlanders “ hun zwemritueel hadden volbracht. Het lijkt nog de dag van gisteren dat die zelfde neef Ben Oni geduldig wachtte totdat wij die “Nederlanders” genoeg kregen van de Meti Kei. De Meti Kei is nog steeds een verwondering zelfs na velen malen terug te zijn op de Kampung.

Meti Kei is de grote eb waarbij je ver de zee in kon lopen. Je kon de mooiste schelpen en koralen vinden. Gevangen tussen zandbanken in ondiepe waterpoelen vind je tropische vissen en koraal diertjes In 1976 ging ik met Oma mee (bemeti) om kleine visjes en schaaldieren te verzamelen en om ze daarna te roosteren. Het plezier, avontuur en natuurlijk de schelpen waren de schatten die ik daarna mee mocht nemen. Verbod op uitvoer van inheemse schelpen was er toen nog niet. Aan het eind van mijn vakantie had ik mijn 20 kilo ruimbagage en rugzak vol met allerlei schatten die ik vond en kreeg. Ze waren verbaasd, voor hen alledaagse dingen, wat ik allemaal meenam. Een 1 liter oude fles Pepsi Cola met het daarin air rotan, voor mijn lange haar, uit de doesoen van Nen Dar en suram-suram (aardewerken potten) en nog veel meer. Ik had geen moeite om mijn bagage te vullen. Pa en Ma vonden het niet erg zolang ik het zelf maar kon dragen. Oma daarentegen had veel moeite om haar tjutju te zien sjouwen met haar zware rugzak. Vooral Pa moest het van haar ontgelden. Om te voelen hoe zwaar het was moest ik met volle bepakking op haar schoot zitten. Ik zweefde bij wijze van spreken op haar schoot en steunde met beide handen op de vloer om haar het zware gewicht van mijn volle bepakking te ontlasten. Alhoewel ze niet met volle honderd procent overtuigd was liet zij mij met waterige ogen gaan. Ik ging terug naar Nederland met de kleren die ik aan had maar met verhalen rijker. Het zal nooit anders gaan, je gaat altijd beladen terug met embal, daun papaja voor de aroan sir-sir ( keiees groenten gerecht) en vooral met verhalen en beeld materiaal.

Het zou 15 jaar duren voordat ik Kampung weer zou terug zien. Van 1973 tot nu is er veel gebeurd. In die tussentijd heeft Papa een huis voor ons gebouwd, de nieuwe kerk op Ohoira werd ingezegend en bij goed weer heb je zowaar mobiele verbinding. Na elke Pulang Kampung is het een ander scenario ander cast, maar de liefde en verwondering voor dezelfde Meti Kei is altijd gebleven.

“Dengan ringan tak kunjung lelah”.

2007-09-06T18:59:00.000+02:00

In 1950 heeft de eerste Molukse vrouw voet op Hollands klei bodem gezet. Wie kent die beelden niet. Met haar “bagage” in haar hand gekleed in kain en kebaja was de haven van Rotterdam na wekenlange reis op zee haar “thuishaven”. Het verhaal kennen we maar al te goed omdat wij het van onze ouders kennen. Molukse vrouwen in den vreemden want dat waren ze. Anders gekleed en een taal dat hun vreemd was.
Veel dingen hadden ze gemeen met name hun Geloof . Dat werd hun rots hun “batu karang yang teguh” hun anker. Eendracht maakt macht en de Perkumpulan Ibu-ibu Kristen Injili Maluku werd 55 jaar geleden een feit.

Anno Domini 2007 op 8 september wordt dit heugelijk feit gevierd in het MKC in Houten. Vanuit Klassis Timur is er een koor geformeerd. Verschillende djemaats in Klassis Timur hebben 55 jaar na dato hun krachten gebundeld, in dit geval hun vocale krachten, in een lied genaamd: Yang Mengharapkan Tuhan.
Niet alleen heeft het een vocale functie maar het verstevigd ook het band tussen PIKIM in de klassis.
Bergen en dalen werden toen en zelfs nu getrotseerd om het eerste Molukse kerkelijke vrouwenvereniging een gezicht te geven. Het vertrouwen in Hem is gebleven van generatie op generatie Ibu-ibu PIKIM.
Het fakkel overdragen aan de jongere generatie ibu-ibu PIKIM en deze brandende te houden is de challenge van onze huidige era.

Deze beelden zijn getuigen van PIKIM en het bundelen van stemmen, gemaakt tijdens de generale repetitie in Vaassen van de PIKIM koor Klassis Timur voor 8 September 2007.

Kenmerkend voor PIKIM eindigt het lied met : “Dengan ringan tak kunjung lelah”. vrouwen van toen hebben plaats gemaakt voor de vrouwen van nu maar de doelstelling is onveranderlijk : “het verwezenlijken en bevorderen van de eenheid en een christelijk verbond in overeenstemming met de wil van God.

"Selamat Merajakan Hari Ulang Tahun PIKIM yang ke 55"

Selalu di Hati

2007-07-04T12:35:00.002+02:00

Sekarang Bri Sjukur

2007-05-21T18:38:00.000+02:00

Zondags in de kerk dan zie je ze weer, onze laatste der mohikanen, onze tanta2 dan om2 van de eerste generatie. Wat een kort verblijf van zes maanden in Nederland zou moeten worden is nu ruim 57 jaar na dato. De eerste generatie heeft een sterke basis gelegd voor vier en zelfs vijf generaties Molukkers in Nederland. Ik weet dat elk van ons met weemoed denkt aan vroeger toen de kerk banken gevuld zaten met mede land – en lotgenoten vers uit de tropen. Op diezelfde kerkbanken heeft de eerste generatie zachtjes aan plaats gemaakt voor de nieuwere generatie.

Je ziet het steeds minder maar je kan ze nog voor de geest halen het tijdsbeeld van de kain en kebaya.
Mama droeg altijd kain en kebaya. “Saya tingalkan kampong dan orang tua dengan kain kebaya , saya kembali juga sama kain kebaya” was haar principe. Mode gevoelig als ze was, stimuleerde ze Pa dan ook om haar collectie kains aan te vullen met het meest up-to-date dessin en nuance. Tijdens elke reis naar Indonesië wordt er dan door Pa steevast een dag winkeliling ingecalculeerd voor Mama. Mama wacht in Nederland geduldig af en is ervan overtuigd dat hij zichzelf weer heeft overtroffen in zijn keuzes. Onze Pa had er oog voor! Voor de mannen was het iets gemakkelijk wat betreft de dresscode in het koude Nederland. Zij waren snel van bewust dat Khaki niet bepaald een schutkleur was in het Nederlands landschap. Hun kleding werd al snel aangepast aan het weer, het harde werken en urenlang fietsen of lopen naar werk of familiebezoek.

Het alledaagse gebruik van de kain dan kebaya is geruisloos aan het verdwijnen. De Molukse vrouw van nu draagt de hedendaagse dresscode volgens de laatste mode. Gelukkig is de waardering voor het Moluks traditioneel kleding nog niet verdwenen en wordt het in stand gehouden door op speciale dagen, zoals kerkelijke sacrale gebeurtenissen, deze te dragen. Het is het letterlijk uitdragen van ons cultuurgoed met een gevoel van traditie en trots. Het in stand houden van de kain kebaya is niet afhankelijk van een mode grill maar is wel onderhevig aan de laatste universal trend en smaak. Je ziet dan ook de vele creatieve creaties “with a touch of tradition” aan je voorbij op een bijvoorbeeld landelijke PIKIM bijeenkomst. Kleur en nuance worden modieus gecombineerd met een traditioneel signatuur.

Hoe bewaak je het geruisloos verdwijnen van een cultuurgoed wat het Moluks cultuur visueel kenmerkt. Je kan zeggen dat het de vooruitgang is en dat jij jezelf niet met alle geweld ouderwets moet opstellen en met je tijd meegaan. Maar dat is het niet, vooruitgang is het vroeger koken op een ouderwetse petroleum kompor, wat onze moeders deden, en nu elektrische combi super-douper magnetron koken. Je moet eerst voor jezelf identificeren en herkennen wat je onder cultuurgoed verstaat. Cultuurgoed zijn de verhalen, muziek, tradities, voorwerpen en elk facet wat jou identificeert als een kind van jou ouders.

Je aanpassen aan het huidige tijdsbeeld, intergratie, dat zijn processen die je makkelijker kunt doorstaan als je een duidelijk beeld hebt van wie je bent. Museums zijn ontstaan om de mensheid zijn rijke verleden niet te doen vergeten en heeft een educatieve taak voor de komende generaties en lang daarna. Het Moluks Historisch Museum heeft daarom het Moluks cultuurgoed in een gebouw samen gebracht. Maar dat neemt niet weg dat een ieder de verantwoording en taak heeft om zijn eigen cultuur-goed te bewaren en op zijn eigen manier door te geven.

In vele varianten zijn sporen van cultuur overdracht aanwezig in het huidige Molukse gemeenschap. Op mijn manier schrijf ik erover, maak ik foto’s en kleine miniaturen die mijn momenten vastleggen. Ik heb mijn serie miniaturen, een drieluik en twee enkele miniaturen, “Doa Maluku” genoemd. “Doa Maluku” omdat het gebed een belangrijk en krachtig aspect is in het Moluks cultuur. Maar ook een gebed voor Maluku opdat het zijn cultuurgoed en geschiedenis niet zal vergeten.
Het proces van het totstandkoming van mijn miniaturen gaf mij veel stof tot nadenken. Ik dacht aan mjn ouders toen ik een miniatuur peti kompani, een militaire jas en sacrale attributen zoals de piring natzar en de alkitab maakte. Allemaal voorwerpen die mijn ouders vanuit hun ouderlijk huis hebben meegenomen om in den vreemden een bestaan op te bouwen. Een momentopname die vele Molukse gezinnen zullen herkennen.

Al heeft de bamboe suling plaats gemaakt voor een pvc buis, de Mazmur dan Tahlil en Dua Sahabat Lama voor de Buku Nanjian Gereja, geschiedenis blijft een universeel gegeven wat je in je hebt en weer overdraagt aan de volgende generatie. In mijn miniatuur Sekarang Bri Sjukur heb ik Tahlil 78 uitgelicht omdat wij ons dank uit moeten brengen met geheel ons hart en ziel voor elke dag die God ons heeft geschonken en nog zal schenken.

I'd like to stay in..............

2007-04-29T05:46:00.000+02:00

Wie kent niet die eerste regels van "Oh Lori" door de Alessi Brothers uit de jaren 70. Oh Lori sprak in die tijd tot mijn verbeelding vooral omdat het gezongen werd door the most adorable twins uit die tijd Billy en Bobby Alessi. Alhoewel niet in het bezit van een personal pick-up was hun LP mijn aller eerste Long Player die ik heb gekregen. Als sinterklaas cadeau kleefde er een MYSTERIE aan. Eigenlijk kocht “de sinterklaas” (een familielid die het liefst anoniem blijft) de LP voor haar zelf maar besloot het toch maar als sint cadeau aan mij te geven. Het toeval wil dat “de sint” wel een personal geluidsinstallatie had. Als een doorgewinterde fan van amper 10 jaar was ik altijd binnen een straal van 5 meter te vinden van mijn favo LP. Na mijn eerste LP volgden nog 2 andere LP en later CD’s van the Alessi Brothers. A fan was born.

Het was dan ook a mimpi come true dat ik een concert zou bijwonen en oog in oog zou staan met mijn favo twins. Het bijwonen van de Alessi concert Oceans of Music met medewerking van Julya Lo’ko en Erwin van Ligten was mij ter ore gekomen tijdens het Ibu-ibu PIKIM Guling Batu / paas ontbijt. Enthousiast als ik was besloot ik meteen te bestellen. Het bleek algauw dat ik niet de enigste was die de Alessi concert zou gaan bijwonen. De “sint” van toen had al personal tickets geregeld en de goedheiligvrouw wist blijkbaar niet dat Alessi al jaren op mijn wishlist stond geëtst.
Maar niets kon mijn Alessi in concert in de weg staan toen ik kaartjes bestelde voor mij en mijn zus (neee... niet de goedheilig sint) die cultuur met een hoofdletter C hoog in haar vaandel draagt. Ik vroeg aan de ticket line juffrouw dat ik op een plek wil zitten waar ik geen stijve nek van krijg en toch armlengte van af zit. Mevrouw Tom Tom ging secuur te werk,4e rij pal in het midden was no problem at all. Ter informatie “The Dynamic Duo” zaten in de ereloge, plaats 65 en 63, achterin de zaal.

De laatste keer dat ik Alessi zag was die ochtend toen ik het stof van mijn platenrek blies en de drie LP’s vond van mijn idols. Jong en adorable, hoe zouden ze er nu uitzien?
Googlen: http://www.alessibros.com bleek het medium bij uitstek te zijn om de verloren jaren te overbruggen. Vanuit een betrouwbare bron had ik al wat cute details gehoord maar zien is geloven. Online zien ze er nog steeds rock ’n roll uit en dat beloofd wat voor straks.
Daar waren wij dan op 18 April “ ladies night” op weg naar the Alessi, Julya Lo’Ko en Erwin van Ligten Oceans of Music Concert in de Stads Schouwburg van Arnhem. Met mijn “date” (die zich kiplekker voelde) gingen wij eerst dineren in het nieuw resto KFC in de binnenstad en dan op naar de TWINS.

De muzikale combinatie met Julya Lo’Ko en Erwin van Ligten in Oceans of Music trok veel orang maluku aan. Je zou eigenlijk een wetenschappelijk onderzoek onder de molukkers moeten houden aangaande de inhoud van hun platenrek. Het zou mij niets verbazen als er een gen werd gevonden die de muziek- / ritme keuze genetish bepaald. Wedden dat in de platenrek van orang maluku onder andere de LP’s Hotel California van de Eagles, Tapestry van Carole King, Doobie Brothers’s Long Train Running, Cheyenne’s Still the kinda man en Oh Lori van de Alessi Brothers in hun bezit hebben.

Oceans of Music bracht twee muzikale stromingen bij elkaar met behoud van elk hun eigen muzikaal identiteit. Een interaction waarbij wederzijds respect en liefde voor muziek sterk werd benadrukt bij elk facet van het concert.
Alessi heeft nog steeds die herkenbare sound die nu nog steeds doorklinkt in hun nieuwe nummers. Julya Lo’Ko weet op haar unieke manier de East Coast sound eigen te maken zonder concessies te doen. “I was so sure“ bracht Julya met veel zekerheid ten gehore. Oceans of Music herbergt het strakke en inventieve gitaarspel van Erwin van Ligten en een vocaal knipoog naar Jamaica. Yeooh Maan.........! Twisted Logic zijn solo-CD is een tijdloos document.
Alessi materiaal en nummers van Lo’Ko / van Ligten werden met veel smaak aan het publiek geserveerd. Degenen die er niet waren geweest hebben zeker een geweldig concert gemist.

After concert, Ja wat moet ik ervan vertellen. Ik vergat kelompok “ladies night” toen ik backstage ging. De after party was al op volle gang toen ik met de woorden, I might be your greatest fan, Bobby Alessi aansprak. Bobby nya cute juga!
De verweerde randen van mijn LP hoezen versterken alleen maar mijn woorden en woorden kwamen niet in aanmerking toen ik mijn 3 LP’s gesigneerd kreeg van Billy en Bobby. Bobby ging zelfs een zilver stift zoeken toen mijn zwarte marker kurkdroog besloot niet te willen schrijven bij het signeren van het eerste LP.

Ik liet Alessi de shots zien die ik tijdens het concert hebt gemaakt en beloofde Bobby dat ik de foto’s naar hem zou sturen ASAP. Van hen beiden kreeg ik op z’n Hollands, tiga kali lagi, a goodbye kiss. By the way ik heb mijn gezicht die nacht wel gewassen hoor tetapi memori nya tuh. Senyummmm sekali.

Bobby mailde me terug, tiga kali trus sekali gus, om te zeggen dat mijn foto’s op de American Alessi website staat. So check this out for more foto’s http://www.alessibros.com/news.html

Over de “Dynamic Duo” die de “ereloge” kregen toegewezen, dat is later wel goed gekomen hoor! Vlak voor dat het concert begon deden ze als doorgewinterde swing-out-sisters de “tolak ke depan aja” movement.

I’d like to stay in love with you.............

Itulah bapa punya lah piara

2007-02-14T23:53:00.000+01:00

Dat eten een belangrijk, sociaal aangelegenheid is op Maluku, is terug te vinden in de vele lagu-lagu die de archipel rijk is.

Iedereen kent:….nona sioh mari nona makan petita rame rame è....... of het relaas van een moeilijke visvangst van een zekere bapa Ceda. Een tragiek speelt zich af waneer hij zijn papeda “droog” tot zich moet nemen. Papeda is een typisch molukse dis van sagomeel, die door de geleidelijke toevoeging van gekookt water en met een professionele molukse “tifa slag” getransformeerd wordt tot een transparant beslag. Met pinang kuning of een eenvoudige kuah ikan is papeda heerlijk eerlijk.
De eenvoud waarmee de eerste generatie op Maluku is opgegroeid wordt metaforisch weergegeven als het eten van papeda zonder vis. Bij aankomst in het koude Nederland echoot heimwee en verbondenheid in melancholieke liedjes.
... makan papeda sioh sondor ikan, itulah bapa punya lah piara..........
Hoe het liedje afloopt is iedereen bekend.

Op Kei wordt een streekgerecht ook uitvoerig weergegeven in het liedje “aroan sir-sir”. Aroan sir-sir is een typisch keiees groente schotel, dat uitstekend samen gaat met enbal bubuhuk (roti Kei), rijst en natuurlijk geroosterd vis. Het proces wordt gedetailleerd bezongen zodat de luisteraar visualiseert hoe het gerecht smaakt waneer de ingrediënten muzikaal de revue passeren.

Ik vroeg aan mijn mamatua haar aroan sir-sir recept. Een recept kent zijn vele varianten naar gelang de creativiteit van de “boss di dapur” en het is geen grootmoeders geheim dus iedereen mag van mij meteen aan de slag.

“Aroan Sir-sir ini mengisahkan makanan dan sayuran khas Daerah Kepuluan Kei. Aroan sir-sir terdiri dari sayuran daun enbal, daun papaya dan bunga papaya yang lezat rasanya, apabila di santap dengan enbal bubuhuk dan ikan bakar.” aldus mijn mamatua.

Om het authentieke karakter van aroan sir-sir met zijn exotische ingrediënten te bewaken volgt hieronder het gerecht in zijn originele overdracht, de twee bekendste coupletten van lagu daerah aroan sir-sir in behasa Kei.

Aroan sir-sir, Aroan sir-sir
Nur mi nan in fa ma fun, Nur mi nan in fa ma fun
Ta-an in hov enbal, Ta-an in hov enbal
Sonder masin barsan, Sonder masin barsan

Wu-ut tun-tun, Wu-ut tun-tun
Bubuhuk nga nene, Bubuhuk nga nene
To-toi kamatil, To-toi kamatil
Dok nak so wat-to, Dok nak so wat-to

Het gerecht is het lekkerst met geroosterd vis en als het vis seizoen afgelopen is dan vervangt men verse vis met ikan gare (gedroogd en gezouten vis) of isi bia (gedroogd en gezouten schaaldieren).

In het lagu daerah wordt ook enbal genoemd. Enbal zijn de vezels van de kasbi (cassave) die eerst van pap tot meel wordt geraspt en waarvan het vocht al is uitgeperst. In zijn droge vorm wordt het in speciale porna (bakvormen) onder hoge temperaturen gebakken. Deze porna’s kunnen variëren van plat en rechthoekig, hartvormige wafels en bamboe stengels. Tegenwoordig is het van regionaal gerecht uitgegroeid tot een provinciaal export product. Enbal is een lekkere snack bij de koffie dat de laatste tijd zijn weg vond buiten Kei.
De allerlekkerste variant van enbal is enbal bubuhuk waarbij men verse klapa/santan toevoegt. Warm opgediend met natuurlijk aroan sir-sir en vers geroosterd vis is het Kei op zijn culinair best.

Pa en Ma pochten met het feit dat zij in alle eenvoud zijn grootgebracht met aroan sir-sir en enbal en dat de generaties na hun, wij dus, te verwend waren met het westerse, overvloedige aanbod aan voedsel.

........beta tra lupa waktu beta kacil slalu di pangkuan Ibu, Bapa è

Selamat Tahun Baru 2007

2007-01-01T14:14:00.000+01:00

Mijn beste wensen voor het nieuwe jaar, dat 2007 gezondheid, liefde, voorspoed en vooral verdraagzaamheid mag brengen voor een ieder van ons. Dat innerlijke rust ons is toegestaan om ons leven in een rustiger vaarwater te handhaven.

Voor mijn trouwe visitors, A BIG THX YOU.

Jullie interesse in mijn verhalen waren een stimulans om te blijven schrijven en ik weet dat 2007 een bron van inspiratie zal zijn.

Last but certainly not least, aan mijn broers en zussen.

Van het concert des levens krijgt niemand een program, maar het is onze aanwezigheid die bepaalt of het concert succesvol is of niet.

Al zijn de staanplaatsen af en toe verre van ideaal maar we hebben de luxe dat we op momenten onderling kunnen ruilen naar zitplaatsen.

Ik ben blij dat wij deze concert samen kunnen bijwonen.

Happy New Year to all of us.

Tabob

2006-11-16T12:56:00.001+01:00

Op Kei zijn er vele verhalen en legendes. Een legende in Kei Kecil, “Klein Kei”, die veel indruk op mij heeft gemaakt is die van de Tabob.
Tabob is een leder zeeschildpad “Leatherback Sea Turtle” die in de wateren van Kei voorkomt maar zich sporadisch laat tonen laat staan vangen. Volgens de legende moesten de vissers dagen en nachten lang op zee doorbrengen tot hun water en proviand opraakten. Ten einde raad wenden zij zich tot de open zee waar de Tabob zich op hield. In hun roep om hulp vragen zij de Tabob om zich te laten vangen omdat hun water en proviand al op is. Het legende vertelt dat de Tabob gehoor geeft aan het verzoek en boven water vertoont om zich te laten vangen.
Als kind hebben mijn ouders mij dit verhaal vertelt en in 1976 kon ik deze legende met zijn vele historische aspecten zien en ondergaan. Een voettocht langs de vele verhalen die in deze legende zijn onder gebracht en een vangst van de Tabob in 1976 heb ik mee kunnen maken.

Nu, 30 jaar na dato kom ik voor de tweede keer oog in oog te staan met de legende die dicht aan mijn hart ligt, de Tabob. Niet op Kei, maar dit keer in Harper, Liberia waar ik momenteel woon en werk.
Twee weken terug konden nog staf van de UNMIL (United Nations Mission in Liberia) de vissers nog overtuigen dat het een om een beschermd diersoort ging en met wat US dollars kon de Tabob, de “Leatherback Sea Turtle” worden vrijgekocht en weer worden uitgezet in de open zee waar het thuishoort.
Vorige week zaterdag tijdens mijn wekelijkse rondje pasar ikan zag ik een Tabob, misschien was het wel het zelfde, die onfortuinlijk in de netten van de lokale vissers verstrikt raakte. Deze was niet meer te helpen omdat het al in stukken was gesneden en verkocht werd aan de plaatselijke markt gangers.

Alhoewel ik wist wat het om een Tabob ging vroeg ik aan de vrouw die het vlees verkocht wat het was. Ze zei ” turtle…turtle” en flapte lachend met haar beide handen onder haar oksels als een schildpad op het droge. Iedereen lachte om haar komedie.

Ze protesteerde heftig toen ik een foto met mijn cellphone probeerde te maken en vroeg waar de foto voor diende. Aangezien ik de enigste “buitenlander” was op de markt was het promoten van het manifest van Wereld Natuur Fonds niet raadzaam. Laat staan het verwijzen van sancties ter bescherming van een bedreigde diersoort.
Ik vertelde haar dat ik voor het eerst een schildpad zag en daarom een foto van wil hebben. Ze lachte geamuseerd toen haar ook nog de foto liet zien. In gedachten wou ik dat ik vandaag niet naar de markt ben geweest en dit niet zag.

Het is een eigenaardige gewaarwording als je de filosofie van een legende kan projecteren op je huidige situatie. Ik zit in dezelfde situatie als de vissers in de legende. Een moeilijk jaar achter de rug, mijn proviand is letterlijk en figuurlijk op en ben ik op weg om mijn huidige duty station te verlaten en naar huis te gaan. En zoals in vele moeilijke momenten wend je allereerst tot Hem maar vergeet je ook niet diegenen te noemen die jou voor zijn gegaan.

Misschien heeft de Tabob mij gehoord.

Djangan Mundur, Tetap Maju

2006-10-28T16:40:00.000+02:00

Hey Bro,

365 dagen
Een nieuw jaar met onbekende vragen.

Antwoorden komen met de tijd.
Voor ons allen een geheim, dat blijft een feit.

Maar bovenal
Bersama dan Bersatu
DJangan Mundur, Tetap Maju.

Dari Liberia, Selamat HUT dari adikmu.

Het Keiese Levenslied.

2006-09-14T20:59:00.000+02:00

Er zijn vele definities en meningen wat cultuur is en kan zijn. Cultuur zijn voor velen de blauwdruk van je identiteit en voor anderen is cultuur een obstakel in de zoektocht naar identiteit.
Maar waar iedereen over eens is dat cultuur zijn normen en waarden heeft.

Weliswaar voor iedereen anders maar er zijn elementen die onherroepelijk ondergebracht kan worden onder de titel CULTUUR.

Een element waar niet om gedebatteerd wordt is Muziek en in mijn / ons geval Keiese muziek.
Muziek in de Keiese cultuur, net als in alle andere culturen, is een vorm van overlevering, het overbrengen van behasa, sejarah dan kebudayaan. Taal, geschiedenis en cultuur. Al van jongs af aan komen wij in aanraking met het traditioneel overbrengen het Keiese cultuur.
Er zijn verschillende manieren om het traditioneel verhaal over te brengen. Het is door het verhaal te vertellen -zingen- en iedereen luistert maar ook door het verhaal te vertellen en het “publiek” er in te laten participeren. De verteller in dit geval de zanger(es) zingt het verhaal en het publiek participeert door te antwoorden en te herhalen in een melodieuze toon.

Een lied kan ook verbonden zijn aan een kampong, sejarah en zelfs aan een familie. In zulke gevallen heeft daarom ook zijn restricties in het uitdragen omdat het alleen gezongen mag worden tijdens duduk adat en of andere speciale traditionele ceremonies.
Het te pas en te onpas zingen van deze liederen word dan ook meteen gecorrigeerd door jouw orang tua-tua in het bijzijn van iedereen. Je wordt gevraagd waarom je het zingt en wat jouw verbintenis is met het lied. Mocht je uitleg niet voldoende te zijn bevonden dan is de schaamte die je onwetendheid over je sejarah kroont groot.

Gelukkig zijn er veel liederen in de Keiese cultuur die iedereen kent en gebruikt om bijvoorbeeld bepaalde seizoenen te benadrukken zoals het planten van rijst en de visvangst. Deze liederen hebben een motiverende functie om de saamhorigheid te stimuleren. Als je de liederen dan ook hoort en de bij behorende gebaren en tarian ziet dan bekruipt je het gevoel om mee te planten en mee te vissen.

In 1991 tijdens ons verblijf op Ambon werd Papa en Mama’s oudste zus, Mamatua Lom, onder stimulerende druk van Mama en haar “partner in crime” Om Geri, vriendelijk gedwongen om de rijst plant lied van Ohoira ten uitvoer te brengen. Papa als orang Ohoira liet zich natuurlijk niet kennen en rolde zijn broekspijpen op tot rijstplant hoogte en mamatua die vond het maar al te gezellig om mee te zingen en te dansen. Zij woonde als jong meisje al in Ohoira dus “NO SWEAT”, greep de ngiru (een gevlochten open ronde schaal) van de muur die als decoratie diende zette deze op haar heupen en knoopte mijn T-shirt in een tulband op haar hoofd.

Het lied is twee ledig en wordt ten uitvoer gebracht door man en vrouw. Al zingend baant de man zich een weg achteruit lopend door de sawa. Met in elk hand een stok maakt hij met wisselende pompende gebaren gaten in de grond waar de vrouw de groene padi stekjes in elk gat plant. Het is een groeps dans die voordat het rijst seizoen begint ten uitvoer werd gebracht om het aarde op te warmen voor het planten. Niet alleen de aarde wordt opgewarmd door de stampende bewegingen van het dansen maar de SEMANGAT van de planters wordt hierdoor extra opgevoerd en de ritme van het planten wordt ook hierdoor bepaald.

De rijke historie van Kei en zijn traditionele waarden en rechtsspraak wordt door Eky Talaut bezongen in een eigentijds lied over Larwul Ngabal -de Keieese Rechtspraak-. Black Sweet de Keiese popgroep is nog steeds bekend zowel in Kei als onder de Keieezen in den vreemde. Black Sweets bekendste lied Nuhu Ewab gaat door merg en been. Het vertelt je over ons heimwee naar het verre Kei-eilanden. Black Sweet gaat met de tijd mee maar hun evergreens in Behasa Kei zijn stayers.

In Nederland vond het Keiese lied zijn weg naar het grotere publiek door Yasefalamo Moar uit Nistelrode. In hun dansshow zijn de liederen Sosoi Ewav en Tanat Sus Beb opgenomen in het vaste repertoire. Het lied Sosoi Ewav wordt niet alleen vocaal maar ook visueel ten tonele gebracht. Met een beheerste natuurlijke elegantie wordt het rijst plant seizoen door de danseressen van Yasefalamo Moar gepresenteerd. Het lied Tanat Sus Beb werd geschreven door Eky en Lina Talaut en is ondertussen uitgegroeid tot de nationale volkslied onder de Keieezen. Op menig Keiese gelegenheid mag deze lied onder begeleiding van de tifa dan ook niet ontbreken. Keiese vocal groups zoals An-Warin uit Zevenaar versterken het Keiees gevoel, brengt je dichter bij Kei maar het besef van afstand wordt tegelijkertijd ook melancholisch benadrukt.

Hoe je het wendt of keert je bloed circuleert duizendmaal sneller als je de eerst slagen van de tifa hoort. Geen plek is te klein om niet in te gaan op de uitnodigende ritme. De verlegen Keiezen onder ons zullen het niet laten om de minder verlegen Keiezen aan te sporen de dansvloer te bezetten. De verleidelijke maar dringende slagen van de tifa neemt niet alleen je motoriek in vervoering mar kalau satu sudah angkat suara dan steelt het ook je hart.

Tanat sus Beb, Nuhu Roa Roro.................

Ini sudah............

2006-08-22T18:50:00.000+02:00

Er zijn vele redenen die je doet besluiten om naar de Kampong te gaan. Een van die redenen was voor ons dat Oma, moeder van Papa, nog leefde en haar anak cucu dari Belanda wou zien. Dit en andere redenen waren voor ons genoeg om in 1976 naar de Kampong te gaan. Mijn allereerste grote reis en meteen bijna 24-uur doorbrengen in een vliegtuig. Garuda Indonesian Airways droeg toen nog de Garuda logo in de kleur oranje en de pramugari’s waren in het oranje gehuld met batik dessins. Die combinatie zou tegenwoordig heel erg RETRO zijn.

De reis ging uitstekend en ik genoot natuurlijk met volle teugen. Amsterdam, Frankfurt, Zurich, Rome, Abu Dhabi, Karachi, Bombay, Bangkok, Majulah Singapura en tenslotte Jakarta. Een hele reis met in Bombay een oponthoud van een paar uurtjes omdat een man een raam ingooide, een grote scherf pakte en zichzelf de hand toelegde middels een steek in zijn buikwand. Op dat moment waren we in de Tax Free gedeelte van de airport. We wisten niet hoe we het hadden en we verborgen ons in de armen van Papa. Gelukkig was Mama zo verstandig om in het vliegtuig te blijven maar wij moesten zonodig Bombay airport verkennen. Verkennen was dus winkeliling (een verbastering van winkelen en keliling - overal -) in de tax free shops.
Om toch Bombay op een positieve wijze in mijn “bibliotheek” te archiveren heb ik maar een sleutelhangertje gekocht met opschrift “Welcome to Bombay” met kleine schelpjes en een zeepaardje in hars gegoten in de vorm van een gitaartje.
Niet echt Indiaas trouwens het sleutelhangertje, maar het voorval was niet bepaald bevorderlijk voor je shopping mood en Papa die had het ondertussen ook wel gezien. Mama had het hele incident tot in de details gehoord van de Garuda crew en was duidelijk ongerust. Dat het duidelijk was kregen we te horen toen wij haar begroeten niet wetende dat zij al op de hoogte was van de details. Met het gevolg dat we in Singapore met zijn allen naar de Tax Free shops gingen shoppen en dat was ook wel weer gezellig.

Op Jakarta Halim Airport stond Mama’s jongste broertje uit Singkawang op ons te wachten. We beseften op dat moment dat het een voorproef was op de vele herenigingen die wij nog voor de boeg hadden. Soms sta je er niet bij stil dat je ouders hun huis en haard maar vooral hun familie hebben moeten achterlaten op weg naar Nederland. Als je dan getuige bent van een emotionele ontmoeting tussen broer en zus dan springen de tranen spontaan in je ogen ook al ken je hem alleen maar uit verhalen, brieven en foto’s. Wij verbleven iets langer dan een week voordat we Ambon aandeden. Op Ambon werd de hereniging groter, twee broers van Mama en haar jongste zusje met hun gezinnen. Daarnaast was er nog een “klein legertje” van nichtjes en neven, bung-bung en usi-usi en andere ooms en tantes. Je denkt dat in Nederland iedereen familie is nou di Maluku lebih banyak lagi. De emoties die loskwamen waren heftig voor ons allemaal. Het was alleen Mama’s familie die ons van Jakarta tot Ambon hadden begroet, Papa’s broertjes en zusjes waren er niet. Het eerste wat Mama’s broertje aan mij vroeg was wat ik graag wou. Ik zei Pepsi-cola en Mama fronstte haar wenkbrauwen, beet op haar lip en schudde subtiel een Nee, omdat ik misschien het onmogelijkst vroeg. Het "kwaad" was gelukkig al geschied want we stopten voor een Chinese winkel en even later kwam hij naar buiten met een glazen literfles Pepsi-cola. Ik heb de fles nog steeds.

Naast het bezoeken van familie en voorbereidend inkopen voor Kei zocht ik ook naar de zus van mijn Mama-ani. Ik vond haar na lang zoeken. Geen enkele twijfel toen ik haar zag, ik werd overvallen door de gelijkenis en dacht dat het mijn Mama-ani zelf was die mij in de deuropening begroette. Zelfs haar zoon leek op mijn kaka-serani.
Na twee weken gingen wij naar Kei en de spanning steeg want eindelijk kreeg jij je eigen Oma te zien. Het kon niet snel genoeg gebeuren.

De reis naar Kei was een ware verzoeking tot aan Banda Neira. We hadden de benedendeks bemanningshut gehuurd. Er is een hemels breed verschil tussen Love Boat en Bayan, de naam van dit vrachtschip die ons naar Tual bracht. Geen Captain Stubing die je vriendelijk uitnodigt om aan de Captains Table plaats te nemen. En zeker geen Doc te bekennen als je een Dok nodig had omdat je de “exotische geuren “ van de hele kinderboerderij, die pal voor je deur opstal stonden, lichamelijk en chemisch moest verwerken in vloeibare substanties vanuit je maag naar je mond. Met andere woorden VOMEREN.

Een vrachtschip als de Bayan kan maar een zekere hoeveelheid vracht meevoeren maar blijkbaar heette deze kapitein “Living on the egde”. Geiten, kippen en zelfs koeien werden vervoerd en geparkeerd voor onze deur. Je kon met moeite de deur naar buiten openen. Laat staan de afstand naar de toiletten te overbruggen.
Hygiëne was ver te zoeken, met als gevolg daarvan ontwikkelde zich spontaan in mij een natuurlijk protectie om niet naar het toilet te gaan. Dit had als gevolg dat ik onze hut niet verliet tot aan Banda Neira. Mijn uitzicht benedendeks was heel interessant. Door de overvracht stond het schip zwaarder in het water dan gewoonlijk. Mijn patrijspoort voorzag mij van een heel afwisselend uitzicht. Een uitzicht van boven- maar merendeels van onder de zeespiegel. Als een Captain Nemo zocht ik in het donkerblauwe naar onderwater bewoners. Alleen als het “bovenwater bewoners” hun afval buiten boord gooiden dan zag je de vissen flitsend erop afgaan.

Gelukkig ontstond er een ware Exodus in onze Ark van Noach toen wij laat in de middag in Banda Neira aanlegden. Er werd schoon schip gemaakt en een overnachting op de boot en een halve dag in Banda was een welkome afleiding voor onze zeebenen. Ook in Banda Neira hadden wij familie. Een nicht van Papa gaf les in de plaatselijke lagere school en de zus van Mama-Boeng en haar gezin woonde hier ook. Samen met Papa’s nichtje bezochten we haar thuis en waren verbaasd over de gelijkenis met familie in Nederland. Niet alleen de namen maar ook hun gezichten waren als vertrouwd. Ze woonden in een oud plantage huis met een binnenplaats. Een van de vele stille getuigen uit de roemruchte tijden van de specerij handel op de Banda eilanden en de Molukken. We besteedde onze tijd goed en bezochten Fort Belgica en Willem III althans zijn borstbeeld. Toen “kapal satu stoom”, keerden we terug naar de haven. “Kapal tiga stoom” en we waren op weg naar Kei. Van een middag te hebben doorgebracht in de volle zon kreeg ik een lichte zonnesteek en moest ik rust houden van de dokter.

’s Nachts toen het was afgekoeld ging ik op het dek. Banda zee die gold als een van de diepste zeeën in de wereld en waarvan op sommige dieptes het niet te meten viel was diep en diep zwart. Op de boeg keek je uit in een oneindig zwart, uitnodigende diepte. Uitnodigend in de macabere zin van het woord. Te lang staren was niet raadzaam. Vele locale zeemansverhalen met twilight zone details illustreren de Banda Zee en op dat moment had je geen enkele moeite om ze allemaal te geloven. Een verhaal was over dat eiland die alleen zichtbaar was voor enkelen en wiens aanwezigheid niet genoemd mag worden. Het schijnt dat op dit eiland boze geesten wonen en als je ze noemt dan kwam je maar moeilijk van dat eiland los. Met mijn grote fantasie en vooral na die blik in het oneindig zwart kon ik die nacht maar moeilijk de slaap vatten.

Kur, Mangur, Tam dan Tayandu waren de eilanden die wij in de donkere nacht passeerden. Ondanks mijn onrustige nacht was ik al heel vroeg wakker en ging met Mama naar het dek voor wat frisse lucht. Mama zei: “ Katong sudah masuk lautan Kei”. Ik vroeg aan haar hoe ze dat wist en ze zei: “bisa lihat dari arus nya” ze zag het aan de golven. Ik keek vol bewondering naar haar op en trots dat ze dat kon zien. Ik zag het verschil niet maar door haar woorden voelde ik het.

Daar stonden ze dan, alle Sedoeboen mannen, de broers van Papa, neven groot en klein. In Nederland zijn wij vrouwen in de meerderheid op Kei waren het de mannen onze vaders, broers en zonen en kleinzonen. We hoefden alleen maar van boord te gaan. Papa Tengah, Papa’s broer zei dat Oma op ons wachtte.

In het huis van onze neef in Tual wachtte er een legertje mensen op ons, een oude vrouw trad naar voren en zei: Ini sudah............. Ini sudah nih.............. en benadrukte dat met haar twee gerimpelde handjes zachtjes kloppend op haar hart.
We huilden en omarmden haar, zij huilde nog meer en wij nog erger. De andere vrouwen aangestoken door onze emoties hadden het niet meer en lieten de tranen de vrije loop. Totdat Papa kwam en zei dat dit niet Oma was maar Papa’s oudste zus. Je had er bij moeten zijn het verhaal is al grappig genoeg maar in het echt was het hilarisch voor woorden. Dit kon alleen maar een voorproefje zijn van wat ons te wachten staat als we onze echte oma ontmoetten. Een tipje van de sluier zagen we al omdat Mama-Tua veel op Oma lijkt. Oma zal thuis op ons wachten. Thuis is waar Papa is geboren.

In 1976 was alles nog van ” voor de oorlog”. Van Tual gingen wij in een lokale krakkemikkige bus naar Ewu. Ewu is de Kampong waar Nene dari Yumai is getrouwd. Nu nog onderhouden wij nauwe banden met haar anak-anak cucu ( zie deel IV van “Jakob’s Ladder naar de Bron der Liefde). In Ewu is ook een waterbron aangetroffen die heel Tual van water zou kunnen voorzien. Er waren twee gigantische water reservoirs in Ewu aangelegd om het water op te slaan. Na een lange reis was een waterbak en welkome verfrissing dus nam ik een duik in het koele water. Ik was de eerste die als een theezakje onder werd gedompeld.

Technisch was alles klaar en mechanisch in orde maar het water stroomde tot nu toe niet door de pijpen. Het verhaal ging, dat volgens een lokaal gebruik een hoofd van een maagd als “betaling” werd geëist in ruil voor het gebruik van water. Er werd zelfs een koe geslacht en zijn hoofd werd op de schroef wiel van de pijpleiding geplaatst maar het mocht niet baten. Wij werden gewaarschuwd dat wij niet zomaar alleen moesten lopen want “ada orang potong kepala” in de omgeving gesignaleerd die stranden afstroopt op zoek naar een slachtoffer.

We staken via de uitmonding van Hot Sorbai over naar Kampong Wab met een lep-lep. We moesten nog een dicht begroeide heuvel beklimmen waar wij boven aan de top Kampong Wab zagen. Al dalende naar het dorp werden we begroet door Opa Theo. Opa Theo leek als twee druppels water op zijn broer in Nederland en weer waren wij verbijsterd door de gelijkenis. Zijn rimpels op zijn voorhoofd, zijn oren en zijn stem met die aparte hoge klank aan het begin of eind van zijn woorden. We dachten dat hij het zelf was.
Nauwelijks bijgekomen van Opa Theo zagen wij een eindje verderop een Nene in het midden van de Kampong met de woorden: Anak cucu Ini sudah.....Ini sudah nih..... haar armen naar ons openend. We keken Papa aan en hij zei: “dit is Omm.......” maar we hoorden niet meer wat Papa zei en stormden op haar af. Ik was nog een beetje argwanend maar aangestoken door de emotie van mijn beide zussen gaf ik toe aan het indrukwekkende samenspel van begroeting en emotie. Dit keer was het Mama die zei dat het de oma was van Bung Gerson, Bung Johan en Bung Ferry. Toen zagen wij ook de treffende gelijkenis met Om. Verbijsterd en tegelijkertijd blij dat wij hun oma zagen liepen wij gearmd door Wab naar het strand waar een lep-lep ons over zee naar Ohoira zouden brengen.

We waren totaal overrompeld. Het was voor het eerst dat wij een witte strand, blauwe zee en groene palmen in die combinatie zagen. We lieten onze tassen vallen en renden de zee in als gekken. Want zo zagen de bewoners van Wab ons natuurlijk.
Spierwit, blauw in alle nuances denkbaar en levend groen, de mooiste kleurencombinatie die de natuur je cadeau geeft. Als je dat voor het eerst ziet dan zijn de verhalen van Mama en Papa over Ohoira en Warbal een belofte in de zeer nabije toekomst. Na te zijn afgekoeld door de lauwwarme zee namen wij afscheid van Opa Theo en Oma Gerson en gingen wij op weg naar Ohoira.

We zouden tegen schemer aankomen op Wat Silo vlak voordat je Ohoira binnenkomt. Er waren fakkels aangebracht om onze aanlegpunt te markeren. Toen we voet aan land hadden gezet werd er een teken aangebracht op onze voorhoofd uit respect voor onze voorouders, kampong en omdat wij voor het eerst een bezoek brachten aan onze Tanah Air. Daarom werd er met Tanah en Air ons voorhoofd gesierd.
We moesten onze handen in de lucht houden bij wijze van overgave aan de Negeri Ohoira. Menjerah, het vrijwillig overgeven na een strijd die wij hebben afgelegd om Ohoira te bereiken. Daar in de haag van mensen aan weerszijden van de weg dat leidt naar de Pusat Negeri voelde je een warme thuiskomst die niet te beschrijven was en is. Elke poging is maar een fractie van wat er door je heen gaat. Aan het eind van die haag mensen staat degene op je te wachten die geen uitleg hoeft van wie zij is.

Zij die in 1973, toen Papa voor het eerst ging, ons hoorde zingen op een cassette bandje en zich afvroeg waar wij waren. Zij was het die boos werd op Papa en vroeg waarom hij ons verborg en waarom wij er niet waren. Het zou drie jaren duren voordat wij haar zouden zien.

Ini sudah...........................

DUIZEND SERIBU

2006-08-15T19:18:00.000+02:00

Een wijsgeer beschreef dat een schilder elk doek met een laag zwart moet beginnen omdat alles in de natuur donker is tenzij er licht op valt.

1000 lezers terug waren de pagina’s wit en leeg. 1000 lezers later zijn de pagina's gevuld met vele woorden en beelden die samen verhalen vormen.

Mijn dank aan al die 1000 lezers ,voor hun tijd en geduld tijdens het lezen van mijn verhalen.

It is not the destination that counts it is the journey that matters.

WARWUT

2006-08-10T16:04:00.000+02:00

Familie bezoek op Kei is Ohoira, Warbal en Warwut. Warwut is om en nabij drie uur reizen van Ohoira. Allereerst is het lopen naar Hot Sorbai door de kebon-kebon en de hutan bambu (bamboe woud) van Nen Dar, oma van papa. Het is dan ook niet verwonderlijk dat wij langs deze weg, letterlijk en figuurlijk, naar Warwut lopen want Nen Dar is onze schakel met Warwut.
Nen Dar een kordate vrouw, die een belangrijke positie had binnen de matarumah en gelijkgesteld is naast de mannen in onze matarumah, vanwege haar leidinggevende capaciteiten. Een vrouw, die respect afdong en kreeg, wiens mening gehoord werd. Emancipatie is geen westers fenomeen. Op Kei was dat veel eerder, om maar in emancipatie termen te blijven, aan de "vrouw".

Op weg naar Warwut vanuit Ohoira in een lep-lep

De tocht naar Hot Sorbai ging gepaard met modder en insectenbeten maar niets mocht en kon de pret drukken omdat de oversteek van Hot Sorbai vele "verassingen" herbergde.
Dat je Gunung Tanah vele mysterieuze gebruiken en regels kent is iets wat een ieder die naar de Kampong is geweest kan navertellen. In ons geval werden we al uitvoerig geïnformeerd dat je niet zonder een kennismaking ritueel je land ongemerkt kon en mag betreden. Allereerst moet je beseffen dat je moyang-moyang zich vereenzelvigen met de natuur en in die hoedanigheid zich aan jou kunnen vertonen.
Het is een gegeven dat zij er trots op zijn dat jij als anak cucu dari jauh (Nederland) terugkomt naar je akar. Je kan er op rekenen zij geen gelegenheid voorbij zullen laten gaan om jou te laten weten dat zij weten dat jij er bent.
Deze rituelen en gebruiken behoorden natuurlijk in je "reisinformatie pakket" die je naast je ticket to the tropics van "Reisbureau Papa en Mama" al in Nederland hebt gekregen. Het zijn juist die verhalen die je nog meer nieuwsgieriger maken waardoor je zekere ontberingen op de koop toeneemt om maar deze reis met je familie te maken.

We gingen met vier lep-lep, Oma papa's moeder, papa-tengah en papa-bongso,tantes en wat andere familie leden.
"Ingat baik-baik kalau di lep-lep agas-agas gigit jangen pukul itu dong ada mau cari kenal dengan anak cucu dari Belanda" dit stond in mijn geheugen gegrift. Agas-agas zijn kleine moerasvliegjes die je venijnig kunnen steken en deze kun je niet slaan omdat het dan een open invitatie is voor de hele agas-agas populatie van Hot Sorbai om jou te irriteren en ook omdat het een onderdeel is van die kennismaking ritueel. Mijn oudste zus die in 1973 deze tocht al heeft gemaakt heeft ons al uitvoerig over deze ervaring ingelicht. Mama die ons het bewijs wou leveren dat het geen verzinsel was zei tegen mijn oom of hij dit fenomeen van agas-agas wou demonstreren aan ons. Moeders wil is wet en Papa Tengah, papa's broer zat binnen de kortste keren onder de agas-agas. Ondertussen ondergingen wij een zeurende jeuk van die insecten steekjes die minder dan een paar minuten zou gaan duren. Van het donker dichtbegroeide hutan, waar weinig tot nauwelijks licht doorsijpelde, kwamen we terecht in de zonovergoten Hot Sorbai. Hot Sorbai die in open verbinding stond met de zee is een brede rivier. We moesten ons snel verplaatsen anders was het eb en moesten we verder te voet.

Hot Sorbai

De oversteek ging snel en we werden al voorbereid op onze volgende ervaring. Een bewoner van de Hot Sorbai met zijn vele binnen rivieren en kreken bood ook het territorium van Buayas (krokodillen). Soms kon je ze op een afstand horen maar ze vertonen zich alleen als het noodzakelijk was. Dat ze er waren dat is zeker en een tante kon dat gelukkig nog navertellen.
Toen we de binnenwateren van Warwut binnentraden riep papa-tengah onze moyang-moyang of zij zich aan ons wilden vertonen omdat wij voor het eerst Warwut bezochten. Ik zag hem nog staan in de smalle lep-lep zwaaiend met zijn handen ten teken van invitatie. Ik was op dat moment eigenlijk meer bezorgd dat zijn lep-lep niet zonk omdat het voorste punt niet waterdicht was en Oma steeds water aan het scheppen was. Mijn handen speelden buiten boord met het water toe ik zag dat een batang kayu (een boomstam) tegen de stroom in met ons lep-lep op trok. Toen ik dat besefte keek ik recht in zijn geelbruine ogen die hij opende ten teken van " je hebt mij geroepen en hier ben ik". Ik hoefde maar "batang kayu timbul" te zeggen of iedereen begreep waar het om ging en automatisch werden alle handen meteen binnenboord getrokken. Papa-tengah verzocht hun zich weer terug te trekken en zei dat wij naar Warwut gingen en straks weer naar Ohoira teruggingen. En dat ze erop moeten toezien dat wij deze reis tot een goed einde brengen omdat wij te gast waren in hun gebied. De Buaya zonk tijdens deze woorden en verdween ongemerkt zoals het gekomen was. Ik word altijd weer door een koude rilling gegrepen als ik aan deze tocht denk "bulu badan bediri". Ik was niet bang maar meer onder de indruk van het hele ritueel van inviteren, vragen en verzoeken. Toen wij aan land gingen wachtte de zoon van Opa al op ons en samen bezochten wij de rituele plek waar de krokodillen huisden. Bij wijze van respect en bevestiging werd er een sirih-pinang ritueel gehouden.

Nu konden wij beginnen aan het laatste stuk naar Kampong Warwut. lopend. Onderweg naar Warwut zagen wij 3 palm bomen staan midden in het oerwoud alsof ze op ons stonden te wachten. Als 3 koenoridders hebben wij, mijn zussen en ik, op elk palmboom onze namen ingekerfd en stuurden wij onze neven naar boven om een kokosnoot te pakken. Niet wetende wat voor gevolgen dit zou krijgen.

We vervolgden onze reis en vlak voor de Kampong nam onze oom ons naar een grot. In deze grot zakte je tot je knieën in wat je dacht zachte mos. Later bleek het de restanten te zijn van de nestjes van de vleermuizen. Degene die zonder permissie van Opa Mambalot zich de toegang in deze grot heeft verschaft zal zonder moeite binnen komen. Het probleem is echter hoe kom je levend eruit. De legende gaat namenlijk dat deze grot bewaakt wordt door een slang die zich alleen maar vertoont als de "bezoeker" reeds binnen is getreden. De slang zal afrekenen

met deze ongenode bezoekers voordat deze de uitgang heeft bereikt. Onze oom wees nog de plek, een rots, aan waar de slang de "bezoeker" opwacht. Dat wij de "bewaker" niet hebben gezien is een indicatie dat permissie was gevraagd en, wat veel belangerijker is, toegestaan.
De grot was donker, je zag geen hand voor je ogen en je besefte niet wat er om en vooral boven je heen afspeelde. Toen onze oom de fakkel ontstak zag je pas de hoeveelheid vleermuizen die over je heen vloog met schijnbewegingen alsof ze je met opzet willen raken. Toen pas keek je naar beneden en zag je de resten van de vleermuizennesten die aanvoelden als mos. Boven je hoofd zag je de verse nesten vastgekleefd aan het plafond van de grotten. Chinezen hebben meermalen geprobeerd om ongemerkt de grot binnen te dringen om de verse nesten te stropen. Deze nesten zijn een delicatesse voor de Chinezen. Een keer in de zoveel tijd dan komen de Chinezen bij Opa en krijgen ze toestemming om een kleine hoeveelheid te verzamelen.

Warwut: Plafond vleermuizen grot met vleermuizen nestjes

(en een verdwaalde vogel)

Aangekomen in het dorp zat Opa en Oma op ons te wachten in hun stoel. Onze oom ging naar Opa en fluisterde wat in zijn oor. Opa glimlachtte, stond op en zei op een officiële toon tegen de familie dat niemand maar dan ook niemand de kokosnoten van de drie palmbomen mag aanroeren want van nu af aan was het onze palmboom en alleen wij mogen daarvan drinken. Alleen als de kokosnoten op de grondvallen dan mag het worden genuttigd anders niet. Het blijkt dat die drie palmbomen de meeste vruchten droegen maar niemand durfde tegen de wens van Opa in te gaan. Opa was eigenlijk wel trots op ons omdat wij ongemerkt de beste palmbomen hebben uitgekozen of misschien was het wel geen toeval en heeft het zo moeten zijn. Nu nog dragen de palmbomen onze naam en is het koel vertoeven onder het bladerdek. Dezelfde dag gingen wij terug naar Ohoira en alles ging goed zoals verwachtte.

In de loop der jaren zouden wij nog vaak Warwut, Warbal en Ohoira aan doen. Ze zijn er niet meer, onze opa's en oma's, mama en papa, Julia, papa-tengah en vele andere dierbaren. Maar een band werd gesmeed die toen middels brieven, paketten, vakanties, telefoon en nu met de huidige communnicatiemiddelen zoals mobiel, sms en e-mail nog in stand worden gehouden. Een nieuwe generatie treedt aan en met die vernieuwing is onze band met de drie Kampongs alleen maar sterker geworden.

Jakobs Ladder naar de Bron der Liefde

2006-08-07T17:23:00.000+02:00

Deel IV

Het beloofde een mooie maar emotionele dag te worden. De dag daarvoor regende het met bakken tegelijk. Het was alsof God de hemel opentrok.

Om klokslag 9 uur s’ochtends op 18 November 2001 werd de dienst wat omschreven werd als Ibadah Pelepasan gehouden. Deze werd gekenmerkt door het overbrengen van de sacramentale attributen zoals het doopvont, collecte zakken en natuurlijk het avondmaal servies van het oude kerk naar het nieuwe kerk.

De kerkraadsleden treden aan om de perkakas perjamuaan in ontvangst te nemen

In 1958 schreef de toenmalige kerkleiding in Ohoira aan de Ohoira-gemeenschap in Nederland een brief waarin om steun werd gervraagd in het aanschaffen van het Avondmaal servies. En zo geschiedde het dat op 31 oktober 1962 de kerk in Ohoira gebruik kon maken van de “PERKAKAS PERDJAMUAN” uit Nederland. Het perkakas perjamuan word voor het eerst na 39 jaar de kerk uitgedragen.

De dominee leidde de stoet de oude kerk uit onder begeleiding van

DSL 98 vers 1.

De processie dat geleid werd door de dominee en waarbij elk ouderling een sacramentale attribuut de kerk uit droeg begon om 9.20.
Onder begeleiding van de kerkklok die de processie aan kondigde zong de gehele djemaat en hun gasten DSL. 98 vers 1 tot 4

Ke rumah tempat yang senang
Dimana tidak ingin prang
Dan tidak sukar dan cela, kesitu aku rindulah

Koor: Sabar (sobatku) dalam susah sukarmu
Sabar (sobatku) tuhan serta mu
Sabar (sobatku) Sabar bri kuat padamu (kepadamu)

De processie werd door de Kampung geleid naar Sumber Kasih.

Tijdens de processie kon je een speld in het zand horen vallen. Het gezang was niet luid maar meer een zachte deining van het wisselen van eb naar vloed. De emotie was voelbaar en je kon nauwelijks je ogen droog houden.
Alle vier coupletten begeleidde de processie door de kampong tot aan de locatie van het nieuwe kerk alwaar de processie werd opgewacht door een haag van notabelen van de Synode GPM uit Ambon en van Kei Kecil, voorzitter van de kerkraad, dominees, vicarissen en eromheen Djemaat Ohoira en hun gasten.
Met de woorden “Sabar bri kuat padamu (kepadamu)” van het refrein hield de processie halt voor het hek van de kerk.

Na het doorknippen van het lint werd de stoet vervolgd tot aan de kerk waar de naam “Sumber Kasih” in roestvrij stalen letters werd onthuld, een bijdrage van de in Jakarta wonende Ohoira-gemeenschap.
Voordat de kerksleutel werd overhandigd werd de overdracht van het land waarop de kerk werd gebouwd getekend en overgedragen aan het kerkelijk bestuur van Ohoira.
Het land werd beschikbaar gesteld door Marga Sedoeboen dari Mata Rumah Yumai. Papa liet de eer om dit document te ondertekenen over aan zijn jongste broer en hield zich op de achtergrond. Ik kon hem nauwelijks ontdekken in de menigte maar ik zag zijn ogen vol trots en zijn voorhoofd glimmen. De kerk waarvoor hij en zijn gezin zich sterk hebben gemaakt daar kon hij nu getuige van zijn. En nog mooier de gastheer zijn in zijn eigen huis op de Kampong.

De officiële overhandiging van de sleutel ging van de opperbaas van de bouwteam die verantwoordelijk was voor de fysieke bouw naar de voorzitter van commissie die verantwoordelijk was voor de begeleiden van de bouw. Vervolgens naar het hoofd van de Synode GPM (Gereja Protestant Maluku). Hij had de eer om de deuren officieel te openen en de weg te banen voor de sacramentale attributen.

Avondmaal servies in Sumber Kasih en de Kansel voorstellende een geopende oester.

Het kerkelijke verhuizing symboliseert het afsluiten van een moeilijke tijdperk waarbij oorlog en verlies een grote rol speelde naast vreugde en geluk. Vele geboorten en belijdenissen werden in de oude kerk in het aangezicht des Heren kerkelijk ingezegend en ook velen vonden hun laatste reis ook via deze zelfde weg terug. In het nieuwe kerk word wederom geschiedenis geschreven.

Het is geen gewone kerk verhaal. Met Sumber Kasih word een wedergeboorte bewerkstelligt. Jakob droomde van een ladder en het leidde hem naar de Bron der Liefde.

-Einde-

Al het beeld materiaal is onder copyrights van OHOIRA PRODUCTIONS bv.

WARBAL

2006-08-05T13:46:00.001+02:00

Warbal is het eiland en Kampong waar mama geboren en getogen is. Voordat wij een bezoek brachten aan mama’s eiland heeft zij ons al kennis laten maken met Warbal door haar vele verhalen. En vertellen dat kon ze als geen ander. Soms dacht ik dat ze een zeemeermin was omdat zij al haar tijd doorbracht op en in de zee. Mijn opa leerde haar de technieken van mencari ikan en molo (visvangst en het duiken zonder zuurstof uitrusting) en ze kon alle vissen, schaaldieren en andere zeedieren benoemen. Een eiland bewoner bij uitstek die zowel in het water als op het land de natuur kent.

Warbal is omringd door de eilanden Manir, Waha, Tarwa, Labulin en Ur. In 1976 bracht ik samen met papa , mama en mijn twee zussen voor het eerst een bezoek aan Warbal. Papa was al eerder op Warbal geweest in 1973. Vanuit Ohoira was het met de kano 21/2 uur over open zee. Gelukkig was het voor onze ooms die ons ophaalde van Ohoira een dagelijkse routine. Voordat wij Warbal hadden bereikt werden wij begeleid door een school dolfijnen. Het was een emotioneel terugkomst voor mama omdat zij voor het eerst na 28 jaar weer terug was op haar eiland haar Kampong. Ook al is Warbal een klein eiland toch was elke dag een avontuurlijke dag. Al met al zouden wij vier weken op Warbal verblijven.

We bezochten de laatste rustplaats van opa en oma en andere oude familiegraven. Één graf was "gedecoreerd" met een slang. Het verhaal ging dat tijdens het metselen van de dekplaat een slang in het natte cement viel en deze meteen werd ingemetseld. Onze oude familiegraf aan de zuidkant van Warbal waar onze voorouders waren bijgezet werd ook bezocht. Volgens onze adat werd hun hoofd gerust op een VOC (Verenigd Oost-Indisch Compagnie) bord en de rest van hun lichaam bedekt met VOC porselein. We zagen de overblijfselen van hun beenderen en stukjes scherven van wat eens een compleet VOC servies moest zijn geweest.

De Kampong was eerst gesitueerd op een hoger gelegen gedeelte van het eiland. Hierdoor hadden ze een overzicht als er bezoekers kwamen en vooral ongenode bezoekers. De Kampong werd gewaarschuwd door het geluid van een tritonschelp die geblazen werd. Een nalatenschap uit die roerige tijden kon je nog terugvinden in de Kampong Lama (eerste dorp). De Batu Prang (oorlog steen) een blok slijpsteen werd alleen maar gebruikt om de parang-parang (kapmessen) te scherpen als de tritonschelp werd geblazen. Door de glad geslepen oppervlakte van Batu Prang was te merken dat het door de jaren heen meer dan eens gebruik van werd gemaakt.

Wat tegenwoordig een "stortplaats" zou heten heeft een historische waarde gekregen door de overblijfselen van schelpen die ons wat vertellen over de eetgewoonten van onze voorouders, de bewoners van Kampong Lama. Ik kan mij nog herinneren dat mama zei ”orang tua-tua senang makan Kamde-i”. Kamde-i is de Keieese naam van een schelp dat in groten getale overal verspreidt lag aangetast door de tand des tijd. Het was dan ook was niet zo verwonderlijk aangezien deze schelp veelvuldig voorkwam om en nabij de eilandengroep waar Warbal toebehoort. We moesten oppassen dat we niet uitgleden omdat de locatie steil naar beneden afliep en door de schelpen er een losse ondergrond was ontstaan.

Een epidemie was de oorzaak van een relocatie van de Kampong naar het strand waar het tot op heden is gebleven.
Onze familie woonde vlak aan het strand en had een mooi uitzicht op de zee en op het vaste land waar Ohoira is. Opa was in 1973 overleden maar zijn huis op palen stond er toen nog voor ons zijn kleinkinderen uit Nederland. Onder zijn huis bewaarde Opa zijn harpoenen, kano’s en andere vissersgerei. Opa’s huis stond in zee als het vloed werd. ’s Avonds werd je in slaap gewiegd door de golven en voelde je de koele zeebries onder je langs. Oma had een boom voor Mama geplant naast Opa's huis als aandenken toen Mama uit Warbal vertrok. Oma was er niet meer maar haar boom stond ernog.

Op het strand van Warbal stond de pohon Waringin die overdag schaduw bood aan zijn bewoners en s’avonds markant de wacht hield over Warbal. Als ’s nachts het tij keerde en eb een stuk van de zeebodem tevoorschijn tovert en de nacht weerkaatst bij volle maan zich af tegen het witte strand dan is het uizicht van uit Opa’s huis “Magisch”.

Onze tochten naar de andere eilanden waren uit de hand gelopen picknicks. De hele stamboom ging mee van jong tot oud. Wat tegenwoordig Island hopping is heet op de eilanden toen en nu nog be-meti (meti is eb) in al zijn eenvoud. Het was wat ze nog meti anak piatu noemde de voorloper van de grote eb de vermaarde Meti Kei, waar hele stukken van zeebodem door eb wordt blootgelegd.
We begonnen al vroeg in de ochtend te lopen naar het noordpunt van Warbal om zo over te steken naar Tarwa en Waha. Het eten haalden we rechtstreeks uit zee. Onze ooms vingen langoustines en vis en onze tantes en nichtjes gingen op zoek naar schaal dieren. Mama ving ook vis en bewees dat zij het nog niet had verleerd. Papa was meer een agrariër en verzamelde wat kasbi (cassave) in ons nabijgelegen kebon (plantage).
Een groot vuur werd aangelegd en de visvangst werd geroosterd met de zilte smaak van de zee. Samen met de geroosterde kasbi, voorgekookte rijst, Aroan Sir-sir (een Keiees groentegerecht) en embal bubuhuk (een Keiees cassave gerecht) meegebracht van huis aten wij de verse vangst met veel smaak op schotels van daun pisang (bananen blad). De jongens klommen in de pohon kelapa (palmboom) en wierpen de jonge kokosnoten naar beneden die wij door de natuur gekoeld dronken. De kleintjes onder ons gingen op zoek naar wat vruchten en kwamen terug met papaja’s en mango’s.

Na het eten sliepen we onder de palmen met het ritme van de zee die je nog vanuit de verte toeriep. We deden Ngur Tawur aan, een landtong dat tot diep in de zee loopt tijdens de meti. Op een gegeven moment moet je de wisseling van het tij in de gaten houden want anders word je omsloten door de opkomende zee. Ngur Tawur (Ngur betekent strand in het Keieese taal) is vermaard om zijn witte meelachtige zandstrand. Om het witte zandstrand te illustreren is er een anekdote daterend uit de Tweede Wereld Oorlog. De toenmalige Japanse strijdkrachten dachten namelijk van een afstand dat een vijandelijke marine vloot gemeerd stond klaar voor een aanval.

Op Ngur Tawur streken regelmatig pelikanen neer. Deze schuchtere vogels zochten bij eb tussen de wadden naar voedsel. Ze staken mooi af in het witte zand met hun licht roze verenvacht glanzend in de zon.

Tegenwoordig worden de aantallen steeds minder omdat ze vaak gevangen worden voor de handel. Vogelhandelaren betalen grof geld voor een mooi exemplaar. Vaak verschuilen vogeljagers zich achter een beschutting gemaakt van palmbladeren. Als de bewoners van Warbal weer een beschutting ontdekken op Ngur Tawur dan wordt deze dan ook resoluut in brand gestoken.

Met de meti opbrengst van die dag werden we later opgewacht met een lep-lep (kano) omdat het ondertussen vloed werd en wij binnen een korte tijd zouden zijn opgesloten door de oprukkende armen van de zee. Mijn zus verloor een sandaal in een zeestroom. Een neef die de situatie al snel in de gaten had volgde de dynamiek van de golven en wachtte een paar honderd meter verderop haar sandaal rustig op. Een goed voorbeeld van een verstandhouding tussen mens en natuur. Respect voor de natuur die tijdens die vier weken keer op keer zou worden bewezen.

Er was veel te zien en te beleven en de verhalen zijn oneindig. De verhalen van Mama waren gedetailleerde schatkaarten waar we middels haar sporen onze expedities op Warbal en andere eilanden succesvol ten einde konden brengen. Ik was net een "schatgraver" en kwam dan ook terug met vele “schatten”. Schatten met elk een verhaal.

Verhalen die middels een onzichtbare schakel ons verbindt met Keluarga dan Saudara, jauh dan dekat, Embal, Aroan Sir-sir en vooral Tanat Sus Beb.

Voor Mama