Zondags in de kerk dan zie je ze weer, onze laatste der mohikanen, onze tanta2 dan om2 van de eerste generatie. Wat een kort verblijf van zes maanden in Nederland zou moeten worden is nu ruim 57 jaar na dato. De eerste generatie heeft een sterke basis gelegd voor vier en zelfs vijf generaties Molukkers in Nederland. Ik weet dat elk van ons met weemoed denkt aan vroeger toen de kerk banken gevuld zaten met mede land – en lotgenoten vers uit de tropen. Op diezelfde kerkbanken heeft de eerste generatie zachtjes aan plaats gemaakt voor de nieuwere generatie.
Je ziet het steeds minder maar je kan ze nog voor de geest halen het tijdsbeeld van de kain en kebaya.
Mama droeg altijd kain en kebaya. “Saya tingalkan kampong dan orang tua dengan kain kebaya , saya kembali juga sama kain kebaya” was haar principe. Mode gevoelig als ze was, stimuleerde ze Pa dan ook om haar collectie kains aan te vullen met het meest up-to-date dessin en nuance. Tijdens elke reis naar Indonesië wordt er dan door Pa steevast een dag winkeliling ingecalculeerd voor Mama. Mama wacht in Nederland geduldig af en is ervan overtuigd dat hij zichzelf weer heeft overtroffen in zijn keuzes. Onze Pa had er oog voor! Voor de mannen was het iets gemakkelijk wat betreft de dresscode in het koude Nederland. Zij waren snel van bewust dat Khaki niet bepaald een schutkleur was in het Nederlands landschap. Hun kleding werd al snel aangepast aan het weer, het harde werken en urenlang fietsen of lopen naar werk of familiebezoek.
Het alledaagse gebruik van de kain dan kebaya is geruisloos aan het verdwijnen. De Molukse vrouw van nu draagt de hedendaagse dresscode volgens de laatste mode. Gelukkig is de waardering voor het Moluks traditioneel kleding nog niet verdwenen en wordt het in stand gehouden door op speciale dagen, zoals kerkelijke sacrale gebeurtenissen, deze te dragen. Het is het letterlijk uitdragen van ons cultuurgoed met een gevoel van traditie en trots. Het in stand houden van de kain kebaya is niet afhankelijk van een mode grill maar is wel onderhevig aan de laatste universal trend en smaak. Je ziet dan ook de vele creatieve creaties “with a touch of tradition” aan je voorbij op een bijvoorbeeld landelijke PIKIM bijeenkomst. Kleur en nuance worden modieus gecombineerd met een traditioneel signatuur.
Hoe bewaak je het geruisloos verdwijnen van een cultuurgoed wat het Moluks cultuur visueel kenmerkt. Je kan zeggen dat het de vooruitgang is en dat jij jezelf niet met alle geweld ouderwets moet opstellen en met je tijd meegaan. Maar dat is het niet, vooruitgang is het vroeger koken op een ouderwetse petroleum kompor, wat onze moeders deden, en nu elektrische combi super-douper magnetron koken. Je moet eerst voor jezelf identificeren en herkennen wat je onder cultuurgoed verstaat. Cultuurgoed zijn de verhalen, muziek, tradities, voorwerpen en elk facet wat jou identificeert als een kind van jou ouders.
Je aanpassen aan het huidige tijdsbeeld, intergratie, dat zijn processen die je makkelijker kunt doorstaan als je een duidelijk beeld hebt van wie je bent. Museums zijn ontstaan om de mensheid zijn rijke verleden niet te doen vergeten en heeft een educatieve taak voor de komende generaties en lang daarna. Het Moluks Historisch Museum heeft daarom het Moluks cultuurgoed in een gebouw samen gebracht. Maar dat neemt niet weg dat een ieder de verantwoording en taak heeft om zijn eigen cultuur-goed te bewaren en op zijn eigen manier door te geven.
In vele varianten zijn sporen van cultuur overdracht aanwezig in het huidige Molukse gemeenschap. Op mijn manier schrijf ik erover, maak ik foto’s en kleine miniaturen die mijn momenten vastleggen. Ik heb mijn serie miniaturen, een drieluik en twee enkele miniaturen, “Doa Maluku” genoemd. “Doa Maluku” omdat het gebed een belangrijk en krachtig aspect is in het Moluks cultuur. Maar ook een gebed voor Maluku opdat het zijn cultuurgoed en geschiedenis niet zal vergeten.
Het proces van het totstandkoming van mijn miniaturen gaf mij veel stof tot nadenken. Ik dacht aan mjn ouders toen ik een miniatuur peti kompani, een militaire jas en sacrale attributen zoals de piring natzar en de alkitab maakte. Allemaal voorwerpen die mijn ouders vanuit hun ouderlijk huis hebben meegenomen om in den vreemden een bestaan op te bouwen. Een momentopname die vele Molukse gezinnen zullen herkennen.
Al heeft de bamboe suling plaats gemaakt voor een pvc buis, de Mazmur dan Tahlil en Dua Sahabat Lama voor de Buku Nanjian Gereja, geschiedenis blijft een universeel gegeven wat je in je hebt en weer overdraagt aan de volgende generatie. In mijn miniatuur Sekarang Bri Sjukur heb ik Tahlil 78 uitgelicht omdat wij ons dank uit moeten brengen met geheel ons hart en ziel voor elke dag die God ons heeft geschonken en nog zal schenken.
