Dat eten een belangrijk, sociaal aangelegenheid is op Maluku, is terug te vinden in de vele lagu-lagu die de archipel rijk is.
Iedereen kent:….nona sioh mari nona makan petita rame rame è....... of het relaas van een moeilijke visvangst van een zekere bapa Ceda. Een tragiek speelt zich af waneer hij zijn papeda “droog” tot zich moet nemen. Papeda is een typisch molukse dis van sagomeel, die door de geleidelijke toevoeging van gekookt water en met een professionele molukse “tifa slag” getransformeerd wordt tot een transparant beslag. Met pinang kuning of een eenvoudige kuah ikan is papeda heerlijk eerlijk.
De eenvoud waarmee de eerste generatie op Maluku is opgegroeid wordt metaforisch weergegeven als het eten van papeda zonder vis. Bij aankomst in het koude Nederland echoot heimwee en verbondenheid in melancholieke liedjes.
... makan papeda sioh sondor ikan, itulah bapa punya lah piara..........
Hoe het liedje afloopt is iedereen bekend.
Op Kei wordt een streekgerecht ook uitvoerig weergegeven in het liedje “aroan sir-sir”. Aroan sir-sir is een typisch keiees groente schotel, dat uitstekend samen gaat met enbal bubuhuk (roti Kei), rijst en natuurlijk geroosterd vis. Het proces wordt gedetailleerd bezongen zodat de luisteraar visualiseert hoe het gerecht smaakt waneer de ingrediënten muzikaal de revue passeren.
Ik vroeg aan mijn mamatua haar aroan sir-sir recept. Een recept kent zijn vele varianten naar gelang de creativiteit van de “boss di dapur” en het is geen grootmoeders geheim dus iedereen mag van mij meteen aan de slag.
“Aroan Sir-sir ini mengisahkan makanan dan sayuran khas Daerah Kepuluan Kei. Aroan sir-sir terdiri dari sayuran daun enbal, daun papaya dan bunga papaya yang lezat rasanya, apabila di santap dengan enbal bubuhuk dan ikan bakar.” aldus mijn mamatua.
Om het authentieke karakter van aroan sir-sir met zijn exotische ingrediënten te bewaken volgt hieronder het gerecht in zijn originele overdracht, de twee bekendste coupletten van lagu daerah aroan sir-sir in behasa Kei.
Aroan sir-sir, Aroan sir-sir
Nur mi nan in fa ma fun, Nur mi nan in fa ma fun
Ta-an in hov enbal, Ta-an in hov enbal
Sonder masin barsan, Sonder masin barsan
Wu-ut tun-tun, Wu-ut tun-tun
Bubuhuk nga nene, Bubuhuk nga nene
To-toi kamatil, To-toi kamatil
Dok nak so wat-to, Dok nak so wat-to
Het gerecht is het lekkerst met geroosterd vis en als het vis seizoen afgelopen is dan vervangt men verse vis met ikan gare (gedroogd en gezouten vis) of isi bia (gedroogd en gezouten schaaldieren).
In het lagu daerah wordt ook enbal genoemd. Enbal zijn de vezels van de kasbi (cassave) die eerst van pap tot meel wordt geraspt en waarvan het vocht al is uitgeperst. In zijn droge vorm wordt het in speciale porna (bakvormen) onder hoge temperaturen gebakken. Deze porna’s kunnen variëren van plat en rechthoekig, hartvormige wafels en bamboe stengels. Tegenwoordig is het van regionaal gerecht uitgegroeid tot een provinciaal export product. Enbal is een lekkere snack bij de koffie dat de laatste tijd zijn weg vond buiten Kei.
De allerlekkerste variant van enbal is enbal bubuhuk waarbij men verse klapa/santan toevoegt. Warm opgediend met natuurlijk aroan sir-sir en vers geroosterd vis is het Kei op zijn culinair best.
Pa en Ma pochten met het feit dat zij in alle eenvoud zijn grootgebracht met aroan sir-sir en enbal en dat de generaties na hun, wij dus, te verwend waren met het westerse, overvloedige aanbod aan voedsel.
........beta tra lupa waktu beta kacil slalu di pangkuan Ibu, Bapa è
